Ògbóni Edan
Paired brass casting staffs of the Yoruba Ògbóni society, examining lost-wax metallurgy, gendered iconology, institutional judicial authority, and collection provenance.
intermediatemedium·
Loading…
Paired brass casting staffs of the Yoruba Ògbóni society, examining lost-wax metallurgy, gendered iconology, institutional judicial authority, and collection provenance.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
Edan Ògbóni (tàbí Edan Òṣùgbó) jẹ́ àwọn ère idẹ tí a dà, tí a sábà máa ń ṣe gẹ́gẹ́ bí àtìpọ̀ akọ àti abo tí a fi ẹ̀wọ̀n irin so pọ̀, tí wọ́n sì dúró lórí àwọn ọ̀gọ irin [S1]. Wọ́n wà gẹ́gẹ́ bí àwọn àmì pàtàkì ti àṣẹ, ìfìdí-múlẹ̀ ìdájọ́, àti ìlàjà àṣà ìsìn fún ẹgbẹ́ olówo Ilẹ̀ ti Ògbóni (tí a mọ̀ láàárín àwọn Ìjẹ̀bú àti Ẹ̀gbá gẹ́gẹ́ bí Òṣùgbó) [S1][S3][S4]. Nípasẹ̀ àpapọ̀ ìmọ̀ iṣẹ́-irin ti idẹ títí-pẹ́ àti irin tí a rọ, edan so ayé àwọn baba ńlá, ti ilẹ̀ ayé, àti ti ẹ̀mí pọ̀, tí wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ láàárín àwọn àgbàlagbà tí a ti kọ́ lẹ́kọ̀ọ́ àwo àti Ilẹ̀, òrìṣà Ilẹ̀ [S1][S3].
Nítorí pé edan jẹ́ àwọn ohun èlò ìmọ̀ àwo ìkẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ (awo), àwọn iṣẹ́ wọn nínú ètò ìsìn àti ìríwòye wọn ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ìpele ìtumọ̀ púpọ̀ [S3][S5]. Àkọsílẹ̀ ìtàn tọ́jú àwọn àríyànjiyàn pàtàkì nípa bóyá àwọn ère wọ̀nyí dúró fún àwọn baba ńlá alárà-ènìyàn, àwọn òrìṣà pàtó kan, tàbí àwọn àkópọ̀ ẹ̀kọ́ ìjìnlẹ̀ nípa ìwọ́ntúnwọ̀nsì àgbáyé [S1][S3][S5]. Àkọsílẹ̀ yìí ṣe àyẹ̀wò àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ iṣẹ́-irin tí a lò láti ṣe edan, àwọn ìtumọ̀ àkàwé àwòrán wọn, àwọn agbẹ́dẹ-idẹ tí a kọ sílẹ̀, àwọn ìpèníjà àkókò ìtàn, àwọn àkójọ ilé-ìkó-ohun-ìṣẹ̀ǹbáyé-sí, àti àwọn ìbéèrè ìpilẹ̀ṣẹ̀ ti òde òní.
A ń ṣe Edan Ògbóni nípasẹ̀ ọ̀nà dídà tí a ń pè ní dídá-pẹ̀lú-ìyíyọ́-ìda (cire-perdue), nípa pípapo àwọn irin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ láti dá ohun èlò mímọ́ àkópọ̀ sílẹ̀ [S1].
[Iron Chain / Ẹwọ̀n Irin]
/ \
[Male Head] [Female Head]
| |
[Brass Torso] [Brass Torso]
(Cast *Idẹ*) (Cast *Idẹ*)
| |
[Iron Spike] [Iron Spike]
(Forged *Irin*) (Forged *Irin*)
Ètò ìṣẹ̀dá náà tẹ̀lé àtòlẹ́sẹẹsẹ tí ó lágbára:
Àpapọ̀ àwọn irin nínú edan jẹ́ ọ̀rọ̀ ìmọ̀ ẹ̀sìn tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe dípò kí ó kàn jẹ́ ìrọ̀rùn iṣẹ́ ọnà lásán [S1].
Ìpapọ̀ idẹ tí a dà lé orí irin tí a rọ so ẹ̀mí gígùn tútù ti idẹ pọ̀ mọ́ àṣẹ líle tí ń dabòbò ti irin [S1].
Àwọn ọ̀rọ̀ tí ó yí edan ká fi ipò pàtàkì tí ọjọ́ orí, ẹ̀mí gígùn, àti ìwọ́ntúnwọ̀nsì ní nínú ẹgbẹ́ Ògbóni hàn [S3].
Lásìkò àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ Ògbóni, kíkíni, àti àwọn ètò ìsìn tí ó ní edan nínú, àwọn àgbàlagbà máa ń sọ àkójọ ọ̀rọ̀ ìsìn àbáláyé tí ń ṣe ayẹyẹ ìforítì ti ara àti ti ẹ̀mí [S3]:
1. Original: À yà gbó, à yà tó.
Literal gloss: À yà gbó, à yà tó. We turn mature, we turn sufficient/long-lasting.
Idiomatic English: May we live long to old age, may we endure in sound health. ( [S3])
Àwọn onímọ̀ gbà pé edan ń ṣiṣẹ́ bí àwọn àmì ìdájọ́, àwọn oògùn ààbò, àti àwọn ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀ sí Ilẹ̀, òrìṣà Ilẹ̀ [S1][S3][S4]. Síbẹ̀síbẹ̀, àríyànjiyàn gbígbóná wà nípa ìtumọ̀ lórí ìrísí wọn àti ipò ìwà-ẹ̀dá wọn [S1][S3][S5].
+-----------------------------------------------------------------------------+
| SCHOLARLY INTERPRETATIONS OF EDAN |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Denis Williams (1964) | Non-representational archetypes. Physical |
| | vessels holding spirit presence rather than |
| | descriptive, portrait sculptures. |
+-------------------------------+---------------------------------------------+
| Babatunde Lawal (1995) | Dialectic of male-female polarity, female |
| | mystical power (àjẹ́), and longevity. |
+-------------------------------+---------------------------------------------+
| Hans Witte (1988) | Primordial ancestors, human-divine balance, |
| | and bi-gendered justice of Onílẹ̀. |
+-----------------------------------------------------------------------------+
Denis Williams jiyàn pé edan yà tọ̀tọ̀ ní ti gbòǹgbò kúrò lára àwọn gbígbẹ́ igi Yorùbá ti àwùjọ, èyí tí ó sábà máa ń jọ ẹ̀dá àti láti ṣàpèjúwe àwọn ipa ẹ̀dá ènìyàn [S1]. Williams tẹnumọ́ ọn pé edan kì í ṣe àpèjúwe àwòrán lásán, bí kò ṣe àwọn àpẹẹrẹ àtìbẹ̀rẹ̀ tí a ṣe lọ́ṣọ̀ọ́ gidigidi tí àwọn ìrísí wọn jẹ́ èyí tí àìgbọdọ̀mámà ti ìmọ̀ awo darí [S1]. Nínú àlàyé rẹ̀, edan kì í ṣe àfihàn ẹwà ti òrìṣà tàbí ènìyàn, ṣùgbọ́n ohun-èlò tàbí àpótí tí a fojú rí tí a kọ́ láti gba wíwà ẹ̀mí sí inú [S1].
Babatunde Lawal kọ ìyapa yìí láàárín ìrísí àti ìtumọ̀, ó ń jiyàn pé àwòrán àmì ti edan ní ìbánisọ̀rọ̀ tí ó jinlẹ̀, ó sì fidimúlẹ̀ nínú àwọn ìmọ̀-ẹ̀rò ẹwà Yorùbá [S3]. Lawal fi hàn pé ìsopọ̀ àwọn àwòrán akọ àti abo dúró fún ìwọ̀ntúnwọ̀nsì àgbáyé: ìwọ̀ntúnwọ̀nsì agbára ọkùnrin àti agbára ẹ̀mí ti obìnrin (àjẹ́), èyí tí ó gbọ́dọ̀ fọwọ́sowọ́pọ̀ kí àwùjọ ènìyàn lè wà láàyè [S3]. Ìsopọ̀ àwọn àwòrán náà pẹ̀lú ẹ̀wọ̀n kan ṣoṣo túmọ̀ sí pé kò sí akọ tàbí abo tí ó pé láìsí èkejì, àti pé àwọn méjèèjì ni a so pọ̀ dọ́gba mọ́ Ilẹ̀ [S3].
Àwọn onímọ̀ ń jiyàn lórí ànímọ́ pàtó ti àwọn àwòrán tí ó dàbí ènìyàn wọ̀nyí:
Nítorí pé àwọn ìṣe Ògbóni wà lábẹ́ àwọn ẹ̀jẹ́ àṣírí líle (awo), àwọn ẹ̀kọ́ ìsìn inú kò ṣeé dé fún àpapọ̀ ìmọ̀ àwọn onímọ̀ òde, èyí sì fi àwọn ìtumọ̀ tí ń bára wọn díje wọ̀nyí sílẹ̀ láìní ojútùú nínú àwọn ìwé ìtàn [S3][S5].
Nínú ètò ìṣèlú ti àwọn ìjọba Yorùbá, ẹgbẹ́ Ògbóni ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí olùbójútó lábẹ́ òfin lórí àṣẹ àwọn aláṣẹ ìlú (bíi Ọba tàbí Aláàfin), ó sì tún ṣiṣẹ́ bí ilé-ẹjọ́ kòtẹ́milọ́rùn tó ga jùlọ fún àwọn aáwọ̀ ará-ìlú àti àwọn ẹ̀ṣẹ̀ ńlá [S4].
[ Ògbóni Lodge / Ilédì ]
|
+-------------+-------------+
| |
[ Judicial Summons ] [ Conflict Resolution ]
Carried by *Apènà* Spikes driven into soil
to compel appearance to swear inviolable oaths
Nínú ìtàn Yorùbá ti àtijọ́, àwọn oníṣẹ́-ọnà kọ̀ọ̀kan kì í fi bẹ́ẹ̀ kọ orúkọ wọn sí ara iṣẹ́ wọn [S3][S6]. Ṣíṣe idẹ (agbẹdẹ idẹ) wà lábẹ́ ètò àwọn agbo-ilé ìdílé àjogúnbá, èyí tí a ń pè ní àwọn agbègbè bíi Asúdẹ, Esúdẹ, tàbí Isúdẹ [S6][S7].
Ṣíṣe edan jẹ́ iṣẹ́ ètùtù àṣírí dípò kí ó jẹ́ iṣẹ́ ajé gbangba [S3]. Ìgbésẹ̀ yíyọ idẹ náà gba ẹbọ àti àdúrà sí Ilẹ̀ (Ilẹ̀) àti òrìṣà odò Ọ̀ṣun láti rí i dájú pé iṣẹ́ irin náà yọrí sí rere àti láti dènà àbùkù nínú ètùtù [S3][S6]. Fífẹ́ fi ara ẹni hàn gẹ́gẹ́ bí oníṣẹ́-ọnà wà lábẹ́ agbára ẹ̀mí tí nǹkan náà ní, èyí tí ó sì fa àìsí orúkọ olùṣe lórí àwọn àpẹẹrẹ àtijọ́ tí ó wà ní ilé àkójọ iṣẹ́-ọnà [S3][S6].
Fífún àwọn iṣẹ́ idẹ àtijọ́ ní orúkọ agbègbè tí wọ́n ti wá ni a sábà ń ṣe sí àwọn àṣà ilé-iṣẹ́ agbègbè gbòòrò:
Iṣẹ́ ìwádìí lórí pápá tí a ṣe ní ọ̀rúndún ogún ṣàkọsílẹ̀ ọ̀pọ̀ àwọn olùkọ́ni ayọdẹ pàtó tí wọ́n ṣe edan nínú àwọn agbo-ilé àbáláyé:
Fífi ìtòlẹ́sẹẹsẹ àkókò pípé múlẹ̀ fún edan jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìpèníjà tí ó nira jùlọ nínú ìtàn iṣẹ́-ọnà Ìwọ̀-Oòrùn Áfíríkà [S2][S6].
+-----------------------------------------------------------------------------+
| METHODOLOGICAL CHALLENGES IN DATING |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Absence of Organics | Lost-wax cast brass over iron cores contains no |
| | carbon material, ruling out C-14 radiocarbon. |
+-----------------------+-----------------------------------------------------+
| Metal Recycling | Casters frequently melted older brasses, creating |
| | mixed metallurgical profiles in newer castings. |
+-----------------------+-----------------------------------------------------+
| Stylistic Continuity | Casters preserved archaic iconographic templates |
| | over centuries, confounding stylistic dating. |
+-----------------------------------------------------------------------------+
Denis Williams dábàá ìpínsọ̀rí ìrísí nípasẹ̀ ìdàgbàsókè àkókò, ní gbígbìyànjú láti fún àwọn àṣà edan ní ọjọ́ orí láti ọ̀rúndún kẹrìndínlógún sí ọ̀rúndún kọkàndínlógún lórí ìpìlẹ̀ ìrọ̀rùn ìrísí àti ìdàgbàsókè àṣà [S1][S2].
Àwọn onímọ̀ lẹ́yìn náà, pẹ̀lú Frank Willett, ṣiyèméjì lórí àwòṣe àkókò yìí. Willett fi hàn pé àwọn ilé-iṣẹ́ ayọdẹ dáàbò bo àwọn àṣà ojú-ìwòye àtijọ́ àti ti ìbílẹ̀ kọjá àwọn ìran púpọ̀ [S6]. Nítorí pé ayọdẹ ọ̀rúndún kọkàndínlógún kan lè mọ̀ọ́nmọ̀ ṣe àfarawé àṣà àkójọpọ̀ àtijọ́ láti tẹ́ àwọn ohun tí ilédì ń béèrè lọ́rùn, àyẹ̀wò àṣà nìkan kò lè pèsè àwọn ọjọ́ orí pípé tí a lè gbẹ́kẹ̀lé [S2][S6]. Àjọṣe nípa àkókò láàárín ṣíṣe edan àkọ́kọ́ àti àwọn ère ààfin ti àdàpọ̀ idẹ àtijọ́ ti Ile-Ife kò tíì sí nínú àkọsílẹ̀ ìtàn [S6]. Àwọn àpẹẹrẹ tí ó ṣì wà ní ilé àkójọ iṣẹ́-ọnà ni a sábà ń sọ ní gbogbogbòò pé wọ́n jẹ́ ti ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún tàbí ti ọ̀rúndún ogún [S2].
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé-ẹ̀kọ́ gbogbogbòò ni wọ́n ní edan nínú àwọn àkójọpọ̀ ìmọ̀ àṣà-ìbílẹ̀ àti ìtàn iṣẹ́-ọnà wọn tí kò ṣeé yípadà.
+-----------------------------------------------------------------------------+
| MAJOR DOCUMENTED COLLECTIONS |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| The Metropolitan Museum of Art (New York) |
| - Staffs: Couple (Edan Ogboni), 19th c., Acc. No. 1991.17.137 |
| - Staff: Female Figure (Edan Ogboni), Acc. No. 1991.17.128 |
| (Gifts of Mr. and Mrs. Klaus G. Perls, 1991) |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Museum of Archaeology and Anthropology (Cambridge) |
| - Field-collected staffs from early colonial surveys |
| - Messenger staffs associated with the Apènà office |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| National Museums of Nigeria (Lagos and Ile-Ife) |
| - Ile-Ife Museum Reg. No. 77.1.7a,b (Registered as ọpa idẹ) |
| - Extensive collections of paired and singular edan |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| British Museum (London) |
| - Accessions transferred from Wellcome Historical Medical Museum |
| - Field collections documented by colonial ethnographers (William Fagg) |
+-----------------------------------------------------------------------------+
Àwọn ọ̀nà tí edan gbà kúrò nínú àwọn ilédì tí ó wà lẹ́nu iṣẹ́ bọ́ sí àwọn àkójọpọ̀ ilẹ̀ Yúróòpù àti Àríwá Amẹ́ríkà yàtọ̀ pátápátá sí ti àwọn ohun ọ̀ṣọ́ oyè ọba tí a gbà nígbà àwọn ogun àwọn ológun [S8].
[ Traditional Ilédì Lodge ]
|
+----------------------------+----------------------------+
| | |
[ Colonial Administrative [ Christian Missionary [ Post-Independence ]
Confiscation ] Iconoclasm / Abandonment] Illicit Trade / ]
| | Deconsecration ] |
+----------------------------+----------------------------+
|
[ Western Museum Collections ]
An archaeometallurgical and art-historical analysis of Yorùbá iron smelting, blacksmithing technologies, sacred regalia for Ògún and Ọ̀sanyìn, and museum provenance debates.
The restricted societies that sit alongside orisa worship: Oro and its night curfew, the Ijebu Agemo, the Ogboni earth society and its judicial role, described soberly and with the limits of public knowledge stated.
The smith and his god, the paired brass figures that carried the authority of the Ogboni society, the women who built pots without a wheel, the carved and burnt calabash, and the leather trades of Ilorin and Oyo.
A comprehensive scholarly survey of classical Ifẹ̀ terracotta sculptures, detailing their ceramic technology, archaeological contexts, stylistic duality, ritual interpretations, and museum provenance histories.
A comprehensive scholarly analysis of Yoruba twin memorial figures, their theological functions, carving techniques, stylistic regionalisms, museum histories, and contemporary restitution debates.
The oba and why Yoruba kingship was sacred and constrained at the same time, the chieftaincy title system, the palace, the town council, Ogboni as judiciary and check, and how a king was actually removed.