Onboarding: Section Index
Guide to the eight files in the onboarding section, what each covers, and which to read first depending on what brought you here.
introhigh·
Loading…
Guide to the eight files in the onboarding section, what each covers, and which to read first depending on what brought you here.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
Ìwọlé èdè tí ó rọrùn sí àkójọ iṣẹ́ náà ni abala yìí jẹ́. Àwọn àlàyé mẹ́rin pèsè àwòrán iṣẹ́ tí ó péye nípa Ifá, òrìṣà, ìtàn Yorùbá àti èrò Yorùbá láàárín bíi wákàtí kan fún kíkà ẹnì kọ̀ọ̀kan. Ìwé atúmọ̀-ọ̀rọ̀ kan kún fún gbogbo ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a lò níbikíbi nínú àkójọ iṣẹ́ náà. Ìtọ́sọ́nà ìpèpè jẹ́ kí àwọn àmì-ìkọ̀wé di èyí tí a lè kà. Àwọn ipa-ọ̀nà ẹ̀kọ́ pèsè àwọn ọ̀nà mẹ́rin tí a tò pẹ̀lú àkókò tí a fojúbù. Àwọn Ìbéèrè tí A Máa Ń Béèrè Lemọ́lemọ́ dáhùn àwọn ìbéèrè tí àwọn ènìyàn ń béèrè gan-an, títí kan àwọn tí kò rọgbọ.
Kò sí ohun kan níhìn-ín tí ó nílò ohun mìíràn kọ́kọ́. Ó yẹ láti kọ́kọ́ wo ìtọ́sọ́nà ìpèpè ṣáájú àwọn tókù, nítorí pé ó jẹ́ ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún péré tí ó sì ń mú kí gbogbo ọ̀rọ̀ Yorùbá nínú àkójọ iṣẹ́ náà di kíkà.
01. Ifá láàárín Ìṣẹ́jú Mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Gbogbo ètò ifá dídá: ohun tí Ọ̀rúnmìlà, Èṣù, babaláwo, Odù, ẹsẹ, ọ̀pẹ̀lẹ̀, ikin àti ọpọ́n jẹ́; bí ìbẹ̀wò ifá ṣe ń lọ ní tòótọ́, títí kan kókó náà pé oníbàárà kì í sọ ìṣòro náà jáde; ìmọ̀ ẹ̀rọ pípéye ti àwọn ọ̀nà dídá méjèèjì; àti ìgbékalẹ̀ báyìnárì tí a ṣe dáradára, ní pípínyà ohun tí ó wà níbẹ̀ gan-an kúrò nínú àwíwí pé Ifá ni orísun ìmọ̀ kọ̀mpútà, èyí tí kò rí bẹ́ẹ̀.
02. Òrìṣà láàárín Ìṣẹ́jú Mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Ohun tí òrìṣà jẹ́ àti oríṣi orísun méjì tí àṣà ìbílẹ̀ fúnni; àwọn ẹ̀dá pàtàkì, Ọbàtálá, Ọ̀rúnmìlà, Èṣù, Ògún, Ṣàngó, Ọya, Ọ̀ṣun, Yemọja àti àwọn mìíràn; bí ìfọkànsìn ṣe ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́, ojúbọ, ẹbọ, oríkì, ìlù lílù, wíwọ gégé àti ọdún; àti ohun tí àkójọ àwọn òrìṣà kọ́.
03. Ìtàn Yorùbá láàárín Ìṣẹ́jú Mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Ẹgbẹ̀rún mẹ́rin ọdún nínú àgbéyẹ̀wò kan pẹ̀lú ìfọkàntán déètì tí a sàmì sí jálẹ̀: àwọn orísun ní ìpàdé odò Niger-Benue, Ilé-Ifẹ̀ àti àkókò àtijọ́ alápẹẹrẹ, Ọ̀yọ́ àti ìgbékalẹ̀ òfin rẹ̀, àwọn ogun ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti òwò Àtìláńtíìkì títí kan ìkópa Yorùbá nínú rẹ̀, ìrànṣẹ́ ẹ̀sìn àti ìṣẹ́gun, dídá "Yorùbá" gẹ́gẹ́ bí ìdánimọ̀ kan ṣoṣo, àti ọ̀rúndún ogún títí di ìsinsìnyí.
04. Èrò Yorùbá láàárín Ìṣẹ́jú Mẹ́ẹ̀ẹ́dógún. Orí àti orí inú; àyànmọ́ àti ìdí tí ètò àyànmọ́ kì í fi ṣe àmúdájú aláìyípadà, títí kan Àjàlá amọ̀kòkò àti àwọn ọ̀nà mẹ́ta tí a ń gbà yan àyànmọ́; ìwà àti ìdí tí àkójọ Ifá fi gbé ìwà ga ju ẹbọ àti ju àyànmọ́ lọ; ọmọlúàbí àti àwọn ìwà rere tí a dárúkọ; àṣẹ; àti ìtúpalẹ̀ Yorùbá nípa ohun tí ènìyàn jẹ́.
05. Ìwé Atúmọ̀-ọ̀rọ̀. Ó lé ní ọ̀rọ̀ Yorùbá ọ̀ọ́dúnrún tí a lò jákèjádò àkójọ iṣẹ́ náà, tí a tò ní àtòlẹ́sẹẹsẹ álífábẹ́ẹ̀tì, ẹnì kọ̀ọ̀kan pẹ̀lú gbogbo àmì-ìkọ̀wé pípé, ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ ní tààrà níbi tí a ti fi orísun ọ̀rọ̀ sílẹ̀, ìtumọ̀ tí ó kedere àti ìtọ́kasí sí abala tí ó ṣe àlàyé rẹ̀ ní kíkún. Àwọn orísun ọ̀rọ̀ tí a ń tún sọ lọ́pọ̀lọpọ̀ ṣùgbọ́n tí kò fẹsẹ̀ múlẹ̀ ni a sàmì sí gẹ́gẹ́ bí èyí tí a ń jiyàn lé lórí dípò kí a gbé e kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí òtítọ́.
06. Àwọn Ipa-ọ̀nà Ẹ̀kọ́. Àwọn ọ̀nà mẹ́rin tí a tò pẹ̀lú àkókò tí a fojúbù: àlejò tuntun tí ó ní ìfẹ́-inú láti mọ̀, Yorùbá ti ilẹ̀ òkèèrè tí ń tún sopọ̀ mọ́ àṣà ìbílẹ̀, olùkàwe tí ó wá ní pàtó fún Ifá gẹ́gẹ́ bí ètò ìwífún, àti òbí tí ó fẹ́ kọ́ àwọn ọmọ, èyí tí ó kẹ́yìn pẹ̀lú tẹ̀lé-ǹ-tẹ̀lé nípasẹ̀ ọjọ́-orí àti àwọn ìkìlọ̀ méjì.
07. Àwọn Ìbéèrè tí A Máa Ń Béèrè Lemọ́lemọ́. Àwọn ìbéèrè gidi, tí a dáhùn ní tààrà pẹ̀lú àwọn orísun, títí kan bóyá ẹbọ ènìyàn wà, ìkópa Yorùbá nínú òwò ẹrú, bóyá ẹ̀sìn tàbí àṣà ni èyí jẹ́, bóyá o lè ṣe é láìgba ìwọlé, bóyá ó jẹ́ ìjíjà àṣà fún ẹni tí kì í ṣe Yorùbá láti kópa, bóyá a lè gba àwọn obìnrin wọlé sí Ifá, àti bóyá o gbọ́dọ̀ yan láàárín èyí àti ìgbàgbọ́ rẹ.
08. Ìtọ́sọ́nà Ìpèpè. Ohun tí àwọn àmì-ìkọ̀wé ń ṣe: àmì àbẹ́ gẹ́gẹ́ bí lẹ́tà ọ̀tọ̀, àmì ohùn gẹ́gẹ́ bí ohùn orin, àwọn méjèèjì papọ̀, àwọn kọ́ńsónáǹtì tí wọn kò rí bí a ṣe rò pé wọ́n rí, àwọn fáwẹ̀lì àránmú, ìrísí sílébù, ọ̀rọ̀ mẹ́wàá tí ó yẹ láti pè ní tọ̀tún-tòsì, àti àwọn àjápọ̀ sí àwọn ohun èlò ohùn ọ̀fẹ́.
Bí o bá fẹ́ wákàtí kan: àlàyé tí ó bá ohun tí ó mú ọ wá síhìn-ín mu, lẹ́yìn náà àwòrán èrò nínú abala àwọn ìpìlẹ̀.
Bí o bá fẹ́ ipa-ọ̀nà kan: fáìlì 06, àwọn ipa-ọ̀nà ẹ̀kọ́, èyí tí ó ní mẹ́rin nínú wọn.
Bí o bá wá fún ìgbékalẹ̀ báyìnárì ti Ifá: fáìlì 01, kí o sì ka gbogbo rẹ̀ dípò kíkọjá sí abala báyìnárì, nítorí pé ìmọ̀ ẹ̀rọ náà ni ohun tí ó fún abala báyìnárì ní ìtumọ̀ kankan.
Bí a bá kọ́ ọ pé àṣà ìbílẹ̀ yìí jẹ́ ti èṣù: bẹ̀rẹ̀ nínú abala àwọn ìpìlẹ̀ pẹ̀lú fáìlì lórí sísọ ọ́ di ti èṣù, lẹ́yìn náà padà wá síhìn-ín.
Fi sílẹ̀ ní ṣíṣí sí táàbù mìíràn láìka ohun gbogbo sí: ìwé atúmọ̀-ọ̀rọ̀ àti ìtọ́sọ́nà ìpèpè.
/meta/STYLE.md nínú àkójọ yìí.What Ifá is, how the divination actually works step by step, how the binary structure produces 256 addresses into a memorised corpus, and what is true and false in the claim that it is an ancient computer.
Four ordered routes through the corpus with time estimates, for the curious newcomer, the diaspora Yorùbá reconnecting, the reader who came for Ifá as an information system, and the parent teaching children.
Alphabetical glossary of Yorùbá terms used across the corpus, each with diacritics, a literal gloss where one is documented, a plain definition, and the section that treats it fully.
Direct answers to the questions readers actually ask, including the uncomfortable ones about human sacrifice, the slave trade, initiation, appropriation and faith.
What an òrìṣà is, how the pantheon is organised, who the major figures are, how devotion actually works, and why the demon framing does not describe any of it.
Four thousand years compressed into one pass, from the Niger-Benue confluence through Ifẹ̀ and Ọ̀yọ́ to the nineteenth-century wars, conquest and the present, with dating confidence marked throughout.