Contemporary Yorùbá Fashion
How contemporary Nigerian designers rework aṣọ òkè, adìrẹ and Ankará into global fashion, the Lagos runway infrastructure that supports them, and the authenticity debates their work sits inside.
intermediatehigh·
Loading…
How contemporary Nigerian designers rework aṣọ òkè, adìrẹ and Ankará into global fashion, the Lagos runway infrastructure that supports them, and the authenticity debates their work sits inside.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
Àṣà aṣọ wíwọ̀ ti ìgbàlódé Yorùbá ni àkójọpọ̀ iṣẹ́ àtinúdá aṣọ, láti àárín ọ̀rúndún ogún títí di àsìkò yìí, tí ó ń mú aṣọ òkè tí a fi ọwọ́ hun, adìrẹ tí a fi aró rùn, àti ankará wax tí a kó wọlé láti òkèèrè tí ó sì ń tún wọn ṣe sí àkójọpọ̀ aṣọ tí a ń fi hàn káàkiri àgbáyé nígbà tí ó ń jẹ́ kí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ àti ohun èlò ìpìlẹ̀ rẹ̀ hàn gbangba gẹ́gẹ́ bí Yorùbá. Ó tàn dé ọ̀dọ̀ àwọn aṣe-aṣọ olókìkí tí wọ́n wà ní Lagos àti ní ilẹ̀ òkèèrè, ètò àfihàn aṣọ lórí pèpéle tí a gbé kalẹ̀ láti ọdún 2011, àti àríyànjiyàn tí ń lọ lọ́wọ́ lórí èwo nínú àwọn aṣọ tó wà nínú ètò náà ni ó jẹ́ Yorùbá tòótọ́ pàápàá. Fáìlì yìí dá lórí àwọn aṣe-aṣọ, àwọn ètò ìgbékalẹ̀ Lagos Fashion Week tí ń fi iṣẹ́ wọn hàn, àti àríyànjiyàn lórí jíjẹ́ ojúlówó. Àwọn àṣà ìwọ̀fà, àwọn aṣọ ọlá tí a dárúkọ, àti ìtàn gbogbogbò ti aṣọ òkè àti adìrẹ wà nínú [[arts-textiles]] tí wọ́n sì jinlẹ̀ sí i nínú [[aso-oke-in-depth]] àti [[adire-in-depth]]; àwọn fáìlì méjèèjì yẹn tún sọ ní kíkún nípa ilé-iṣẹ́ aṣọ Maki Oh ti Amaka Osakwe àti iṣẹ́ àtúnji Nike Davies-Okundaye, a kò sì tún wọn sọ níhìn-ín. Ọ̀rọ̀ ajé aṣọ àjọwọ̀ aṣọ ẹbí wà nínú [[aso-ebi-and-social-dress]], ipa gèlè nínú rẹ̀ sì wà nínú [[gele-and-the-headwrap]].
Aṣọ òkè, aṣọ tí a fi ọwọ́ hun ní tẹ́ẹ́rẹ́tẹ́ẹ́rẹ́ tí a ṣàlàyé rẹ̀ ní kíkún nínú [[aso-oke-in-depth]], jẹ́ aṣọ tí ó le tí ó sì wúwo ní ìtàn tí ó bá agbádá àti ìró fún ayẹyẹ mu. Àwọn aṣe-aṣọ méjì fi àwọn ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ méjì hàn tí àṣà aṣọ ìgbàlódé ti gbà láti jẹ́ kí a lè wọ̀ ọ́ yàtọ̀ sí ti ayẹyẹ nìkan.
Kenneth Ize jẹ́ aṣe-aṣọ ọmọ Nigeria kan tí ń bá àwọn ẹgbẹ́ aláfọwọ́hun aṣọ ṣiṣẹ́ ní tààràtà ní àyíká Ilọrin ní Ìpínlẹ̀ Kwara, ọ̀kan lára àwọn ibi ìtàn ìhunsọ aṣọ òkè, nípa ríra aṣọ tẹ́ẹ́rẹ́ tí a fi ọwọ́ hun àti mímú àwọn owú tí kì í ṣe ti àbínibí wọlé, títí kan owú wulu àti owú onírin, sínú ìhun aṣọ náà kí ó tó gé aṣọ náà sí aṣọ sútì, kóòtù, àti aṣọ àwọ̀tẹ́lẹ̀ [S1] ní ìlànà ti Ìwọ̀ Oòrùn. Ní ọdún 2019, ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn mẹ́jọ tó dé ìpele àṣekágbá fún Ẹ̀bùn LVMH fún Àwọn Aṣe-aṣọ Ọ̀dọ́, ọdún àkọ́kọ́ tí aṣe-aṣọ kan tó ń gbé ní Áfíríkà dé ìpele àṣekágbá yẹn, pẹ̀lú aṣe-aṣọ South Africa Thebe Magugu; aṣe-aṣọ ọmọ Israeli Hed Mayner ló gba ẹ̀bùn ọdún 2019 náà fúnra rẹ̀, Ize kò sì gbà á [S1]. Ize ṣe àfihàn aṣọ àkọ́kọ́ lórí pèpéle ní Paris Fashion Week ní oṣù Kejì ọdún 2020, ilé ìkó-nǹkan-ìṣẹ̀ǹbáyé-sí Victoria and Albert Museum ní London sì ra àkójọpọ̀ aṣọ Kenneth Ize kan tí wọ́n sì fi hàn nínú àfihàn rẹ̀ ti ọdún 2022 tí àkọ́lé rẹ̀ jẹ́ Africa Fashion [S1].
Deola Sagoe, tí a bí ní Adeola Ade-Ojo ní Ìpínlẹ̀ Ondo ní ọdún 1966, ti ń ṣe iṣẹ́ aṣọ láti ọdún 1989 ó sì ṣe àgbékalẹ̀ ọgbọ́n iṣẹ́ pàtàkì kan tí a mọ̀ sí Komole, èyí tí a ti ń tún aṣọ òkè hun pẹ̀lú àwọn owú sílíkì tí ó kéré tí ó sì rọ̀ sí i láti mú aṣọ tí ó fúyẹ́ jáde tí ó dára fún aṣọ ìyàwó àti aṣọ alẹ́ dípò bí ó ṣe máa ń wúwo tí ó sì le fún ayẹyẹ àbínibí [S2]. Ìròyìn nípa àkójọpọ̀ aṣọ Komole àkọ́kọ́ pèsè àwọn ọdún tí kò bára mu, tí ó fi sí ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 2012 tàbí ìparí ọdún 2013, kò sì sí orísun kan ṣoṣo tí a lè fìdí rẹ̀ múlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí aláṣẹ lórí déètì náà gangan, nítorí náà a kọ ọ́ síhìn-ín kìkì bí ìbẹ̀rẹ̀ àwọn ọdún 2010 [S2]. A pe Sagoe láti ṣojú Nigeria nínú ìpolongo Catwalk the World: Fashion for Food ti UN World Food Programme, èyí tí ó jẹ́ ètò ìmọ̀ràn WFP dípò ẹ̀bùn ìmọ̀ràn aṣọ ti ẹ̀tọ́, ó sì ṣe àfihàn aṣọ àdáṣe lórí pèpéle ní New York àti Cape Town [S2].
Ọ̀nà ìgbàlódé kejì kò lo aṣọ tí a fi ọwọ́ hun ṣùgbọ́n Ankará, aṣọ wax tí ẹ̀rọ ń tẹ̀ tí a ṣàlàyé rẹ̀ síwájú sí i nísàlẹ̀. Lisa Folawiyo dá ilé-iṣẹ́ aṣọ rẹ̀ sílẹ̀ ní ọdún 2005, èyí tí a kọ́kọ́ mọ̀ sí Jewel by Lisa tí ó sì wá ń jẹ́ orúkọ ara rẹ̀ lẹ́yìn náà, nípa kíkọ́ orúkọ rẹ̀ lórí fífi ọwọ́ ṣe ọ̀ṣọ́ sí aṣọ Ankará tí ilé-iṣẹ́ ẹ̀rọ tẹ̀ pẹ̀lú ìlẹ̀kẹ̀, sequins, àti crystals tí a fi ọwọ́ rán ní àwọn ilé-iṣẹ́ ní Lagos, èyí tí ó sọ aṣọ tí a kó wọlé tí kò wọ́n di ohun ọlọ́lá tí ó gba iṣẹ́ púpọ̀ [S3]. A ti fi iṣẹ́ rẹ̀ hàn ní Lagos, Johannesburg, London, Paris, Milan àti New York, àwọn iṣẹ́ rẹ̀ kan sì wà nínú àkójọpọ̀ aṣọ àti fáfíìṣọ̀nù ti Victoria and Albert Museum [S3].
Adebayo Oke-Lawal dá ilé-iṣẹ́ aṣọ àwọn ọkùnrin Orange Culture sílẹ̀ ní ọdún 2011. Ilé-iṣẹ́ náà ń lo àwọn aṣọ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, títí kan aṣọ òkè àti adìrẹ, tí a gé sí àwọn ìrísí tí ó rọ̀ tí ó sì tú yàtọ̀ sí àwọn àṣà aṣọ ọkùnrin tí ó le koko tí a mú wá sí Nigeria lábẹ́ ìjọba amúnisìn ti Ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì, ó sì ti di ibi ìtọ́kasí nínú ìjíròrò àgbáyé nípa àṣà aṣọ Áfíríkà tí kò tẹ̀lé àṣà akọ-tàbí-abo [S4]. Orange Culture dé ìpele tó ṣáájú àṣekágbá fún Ẹ̀bùn LVMH ti ọdún 2014, láàárín àwọn olùbẹ̀wò tó lé ní 1,200 tí a dínkù sí 29 ní ọdún náà; èyí jẹ́ ipò tó ṣáájú àṣekágbá, ìpele kan ṣáájú ìpele àṣekágbá tí Kenneth Ize dé ní ọdún 2019, a kò sì gbọdọ̀ dà wọ́n pọ̀ [S1][S4].
Bubu Ogisi, aṣe-aṣọ tí a bí ní Lagos tí ó kẹ́kọ̀ọ́ ní Accra àti Paris, dá ilé-iṣẹ́ IAMISIGO sílẹ̀, èyí tí ń bá àwọn àwùjọ oníṣẹ́-ọwọ́ kárí Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ṣiṣẹ́ lórí àwọn ìmọ̀ ẹ̀rọ aṣọ ìṣẹ̀ǹbáyé gẹ́gẹ́ bí apá kan nínú ìlànà iṣẹ́ rẹ̀, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn orísun kò sọ ní pàtó èwo nínú àwọn àkójọpọ̀ aṣọ rẹ̀ ló lo Yorùbá aṣọ òkè tàbí adìrẹ ní pàtó dípò àwọn aṣọ agbègbè Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà mìíràn, nítorí náà a kò tẹnumọ́ ìyàtọ̀ yẹn níhìn-ín [S5].
Duro Olowu, tí a bí ní Lagos sí bàbá ọmọ Nigeria àti ìyá ọmọ Jamaica, kó lọ sí Britain nígbà tó pé ọmọ ọdún mẹ́rìndínlógún, kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìmọ̀ òfin, ó sì dá ilé-iṣẹ́ rẹ̀ tó ń jẹ́ orúkọ rẹ̀ sílẹ̀ ní London ní ọdún 2004, ó sì di olùkópa déédéé ní London Fashion Week [S6]. Ó gba ẹ̀bùn British Fashion Council New Designer of the Year ní ọdún 2005 àti Best International Designer ní African Fashion Awards ní ọdún 2009. Michelle Obama, tí ó jẹ́ Ìyàwó Ààrẹ United States nígbà yẹn, wọ àwọn aṣọ rẹ̀ ó sì gbà á láti tún White House Vermeil Room ṣe ní ọdún 2015, wọ́n sì fi orúkọ rẹ̀ sí Powerlist ọdún 2019 ti àwọn adúláwọ̀ ọgọ́rùn-ún tí wọ́n lẹ́nu jùlọ ní Britain [S6]. A ṣàpèjúwe iṣẹ́ rẹ̀ nínú àwọn ìwé ìròyìn aṣọ fún lílo àwọn àpẹẹrẹ àdàpọ̀ tí ó hàn gbangba tí a mú láti inú aṣọ ọjà Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé, gẹ́gẹ́ bí ti Ogisi, àwọn orísun ṣe àpèjúwe èyí ní gbogbogbò dípò dídárúkọ aṣọ òkè tàbí adìrẹ ní pàtó, nítorí náà fáìlì yìí kò sọ àsọdùn nípa irú aṣọ tí orísun kò tì lẹ́yìn.
A dá Lagos Fashion Week sílẹ̀ ní ọdún 2011 láti ọwọ́ Omoyemi Akerele, ọmọ Nàìjíríà kan tí ó ti jẹ́ olóòtú aṣọ tẹ́lẹ̀rí tí ó sì ti dá àjọ ìdàgbàsókè ilé-iṣẹ́ aṣọ tí ń jẹ́ Style House Files sílẹ̀ ní ọdún 2008 [S7]. Fún àwọn ọdún bíi mélòó kan, orúkọ tí a fi mọ ètò náà ní kíkún ni Lagos Fashion and Design Week, orúkọ kan tí a ṣì ń rí nínú ìròyìn títí di ọdún 2017, kí ó tó wá di èyí tí a ń pè ní gbogbogbòò ní Lagos Fashion Week; kò sí orísun kan ṣoṣo tí ó lè fìdí ọdún gan-an tí a ké orúkọ náà kúrú múlẹ̀, nítorí náà a ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ níhìn-ín láìsí déètì pàtó [S7]. Ètò yìí ń ṣiṣẹ́ bí afárá láàárín àwọn ibùdó ìwunṣọ àti aró-dídá ti àwọn oníṣẹ́-ọwọ́ pẹ̀lú àwọn ilé-ìtajà àti ilé-iṣẹ́ ìròyìn àgbáyé, àwọn aṣaṣọ bíi Kenneth Ize, Lisa Folawiyo àti Orange Culture sì ti ṣe àfihàn àwọn àkójọpọ̀ aṣọ níbẹ̀ tí wọ́n ti lo aṣọ òkè àti adìrẹ tí a rí gbà láti ọwọ́ àwọn olùpèsè agbègbè kan pàtó.
Ankará, tí a tún ń pè ní Dutch wax print, jẹ́ aṣọ owú tí a fi ẹ̀rọ tẹ̀ tí ó ní ìsopọ̀ lílágbára pẹ̀lú ìmúra Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ṣùgbọ́n tí kò pilẹ̀ wá láti Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà nípa ṣíṣe rẹ̀. Ó ti ipa ìgbìyànjú àwọn ilé-iṣẹ́ aṣọ ilẹ̀ Dutch láti fi ẹ̀rọ ṣe àwòkọ́ṣe aṣọ batik ti Java ní ọ̀pọ̀ yanturu fún títà ní Dutch East Indies jáde wá. Ilé-iṣẹ́ Helmond, Netherlands tí ó wá di Vlisco ni a dá sílẹ̀ ní ọdún 1846; batik àwòkọ́ṣe tí wọ́n fi ẹ̀rọ tẹ̀ kò tà dáadáa ní àwọn ọjà Indonesia nítorí pé àwọn olùrajà ibẹ̀ fẹ́ràn batik ojúlówó tí a fi ọwọ́ ṣe jù, wọ́n sì tún lè mọ ìyàtọ̀ láàárín wọn [S8]. Lọ́tọ̀ sí èyí, àwọn ọmọ-ogun Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà tí wọ́n ti sìn nínú ẹgbẹ́ ọmọ-ogun amúnisìn ti Dutch ní East Indies ní ọ̀rúndún kọkàndínlógún mú aṣọ batik bọ̀ wálé gẹ́gẹ́ bí ọjà àkọ̀wọlé tí ó níye lórí, èyí tí ó dá ìbéèrè fún aṣọ náà sílẹ̀ ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, tí àwọn olùpèsè Dutch, pàápàá jùlọ Vlisco, sì darí àwọn ọjà wọn tí kò tà ní ọjà Indonesia sí láti àwọn ọdún 1880 síwájú [S8]. Lẹ́yìn náà ni a gba aṣọ náà wọlé, a sọ ọ́ ní orúkọ tuntun, a sì tún ìtumọ̀ rẹ̀ ṣe ní àdúgbò láàárín ohun tí ó ju ọgọ́rùn-ún ọdún lílò rẹ̀ lọ, títí kan nínú àwọn àyíká Yorùbá, dé àyè pé orísun ìṣẹ̀dá rẹ̀ láti ilẹ̀ òkèèrè kò mọ̀ fún ọ̀pọ̀ àwọn tí ń wọ̀ ọ́ lónìí.
Àwọn ọ̀mọ̀wé méjì ti kọ̀wé ní tààràtà lórí ohun tí ọ̀rúndún ìgbàwọlé yẹn túmọ̀ sí fún ipò aṣọ náà. Nina Sylvanus, nínú Patterns in Circulation: Cloth, Gender, and Materiality in West Africa (University of Chicago Press, 2016), jiyàn láti inú iṣẹ́-ìwádìí lórí pápá pẹ̀lú àwọn oníṣòwò aṣọ ní Togo pé orísun ìṣẹ̀dá wax print láti àkókò amúnisìn kò dí i lọ́wọ́ láti di aṣọ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà ní tòótọ́ nípasẹ̀ sísọ orúkọ, òwò, àti àwọn ìṣe àwùjọ tí a kọ́ yí i ká láti ìgbà náà [S9]. Victoria L. Rovine, nínú African Fashion, Global Style: Histories, Innovations, and Ideas You Can Wear (Indiana University Press, 2015), ṣe àyẹ̀wò bí àwọn aṣaṣọ Áfíríkà ṣe ń lo àwọn aṣọ àkọ̀wọlé àti ti ìbílẹ̀ bákan náà gẹ́gẹ́ bí ohun èlò àkọ́kọ́ fún iṣẹ́ aṣọ ìgbàlódé ti Áfíríkà ní pàtó, nípa pípín ìbéèrè lórí orísun aṣọ sọ́tọ̀ kúrò nínú ìbéèrè lórí àṣà aṣọ ẹni tí ó gbà á tí ó sì ń lò ó [S9]. Lòdì sí èyí, àwọn aṣaṣọ kan àti àwọn alátìlẹyìn iṣẹ́-ọwọ́ jiyàn pé títẹ̀síwájú láti gbẹ́kẹ̀lé Ankará àkọ̀wọlé tí a ṣe ní ilé-iṣẹ́ ẹ̀rọ, kódà nígbà tí ó bá jẹ́ èyí tí a wọ̀ ní Yorùbá, ń gba owó àti iyì kúrò lọ́wọ́ aṣọ òkè àti adìrẹ tí àwọn oníṣẹ́-ọwọ́ ṣe, tí àwọn ahunṣọ àti aró-dídá wọn sì gbẹ́kẹ̀lé ìbéèrè yẹn fún oúnjẹ òòjọ́ wọn; èyí jẹ́ àìgbọ́ran-síra-ẹni tí ó ṣì wà láàyè nínú ilé-iṣẹ́ náà dípò àdéhùn ọ̀mọ̀wé tí a ti parí, àkójọpọ̀ ìkọ̀wé yìí kò sì ṣe ìdájọ́ lórí rẹ̀.
Àríyànjiyàn mìíràn tí ó yàtọ̀ kan àwọn ilé-iṣẹ́ aṣọ tí kì í ṣe ti Áfíríkà tí wọ́n ń lo àwọn àpẹẹrẹ àrà bíi ti wax-print láìkó àwọn aṣaṣọ, olùpèsè tàbí àwọn ọjà Áfíríkà lọ́wọ́. Àpẹẹrẹ tí a ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ jùlọ ni àkójọpọ̀ aṣọ ti Stella McCartney fún Spring 2018, tí a ṣàfihàn rẹ̀ ní Paris Fashion Week ní Oṣù Kẹwàá 2017, èyí tí ó lo àwọn àpẹẹrẹ àrà bíi ti wax-print tí ó jọ aṣọ ọjà ojoojúmọ́ ti Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà gan-an lórí pèpéle àfihàn aṣọ tí ó ní àwòṣe ọmọ Áfíríkà aláwọ̀ dúdú kan ṣoṣo; àfihàn náà gba àríwísí láti ọ̀dọ̀ gbogbo ènìyàn, títí kan láti ọwọ́ ìwé ìròyìn àṣà OkayAfrica, tí ó ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí fífàyọ àwọn ẹwà aṣọ Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà láìsí ìkópa ti Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, ẹgbẹ́ McCartney sì fèsì nípa sísọ pé àkójọpọ̀ aṣọ náà ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú Vlisco nínú [S10]. Nítorí pé ìtàn Ankará fúnra rẹ̀ jẹ́ ti ilé-iṣẹ́ Dutch kan tí ó darí àwọn ọjà Indonesia sí Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà, gẹ́gẹ́ bí a ti sọ lókè, ìbéèrè lórí ìfipámúlo níhìn-ín ní ìpele púpọ̀ dípò kí ó rọrùn: àwọn aláríwísí jiyàn pé ìtakò náà kì í ṣe sí ipa Vlisco nínú ìtàn ṣùgbọ́n sí ilé-iṣẹ́ pèpéle àfihàn aṣọ ti Ìwọ̀ Oòrùn tí ń jẹ èrè lórí àwọn àpẹẹrẹ àrà tí a mọ̀ sí aṣọ ojú-pópó àti ti ọjà ní Ìwọ̀ Oòrùn Áfíríkà nígbà tí àwọn aṣaṣọ Áfíríkà tí wọ́n ń ṣe irú iṣẹ́ kan náà tàbí iṣẹ́ tí ó gba ìmọ̀ ẹ̀rọ jù bẹ́ẹ̀ lọ pẹ̀lú irú aṣọ kan náà ń rí àyè díẹ̀ púpọ̀ lórí pèpéle àfihàn aṣọ àti àfiyèsí láti ọ̀dọ̀ ilé-iṣẹ́ ìròyìn.
The two Yoruba loom traditions and who works them, the named prestige cloths, the full range of adire resist-dyeing and the indigo behind it, the industry's collapse in the 1930s and its revival, and why everyone at a Nigerian wedding is dressed alike.
How Yorùbá men's and women's garments combine into a complete ensemble, and how the resulting silhouette communicates character, status, and occasion.
A technical study of aṣọ òkè, the Yoruba narrow-strip prestige cloth, covering the ọfì loom's parts and mechanics, dye and fiber chemistry, structural weaving techniques, and the named regional centers that produce it.
A technical and social study of adìrẹ, Yoruba indigo resist-dyed cloth, covering the resist techniques and their makers, indigo chemistry, named designs, the regional schools of Abẹ́òkúta, Ìbàdàn and Òṣogbo, and the twentieth-century revival led by Nike Davies-Okundaye and the contemporary market.
Aṣọ ẹbí is the Yoruba institution of buying and wearing identical cloth as a family, association, or friendship group at a celebration, and the economic and social system built around that single act of coordinated dress.
The Yoruba women's headwrap, its meaning as the crown of the female ensemble, its textile choices, its named tying styles from the 1960s onward, the modern professional gele-tying trade, and its central role in the aṣọ ẹbí group-dress economy.