Practice: Section Guide

Abáwọlé yìí dá lórí àwọn ìlànà gbígbéṣe, ètò, àti ìwà rere nínú ìgbé ayé ẹ̀sìn Yorùbá. Ó ṣe àyẹ̀wò bí a ṣe ń kọ́ àwọn oníṣẹ́-ọnà ẹ̀sìn lẹ́kọ̀ọ́ tí a sì ń fún wọn ní ẹ̀rí ìdánilójú, bí pàṣípààrọ̀ ètùtù ṣe ń ṣiṣẹ́ kọjá àwọn àwòrán àbùkù tí àwọn amúnisìn kùn ún, bí a ṣe ń fi ìwọ́ntúnwọ̀nsì ìwà rere àti òtítọ́ tí a fojú rí múlẹ̀, àti bí àwọn ilé-iṣẹ́ ìbílẹ̀ ṣe ń bá àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì ayélujára àgbáyé àti òfin ìjọba mu. Àwọn fáìlì mẹ́sàn-án ń ṣàwárí lílo èrò Yorùbá nínú ìgbésí ayé gidi káàkiri gúúsù ìwọ̀-oòrùn Nàìjíríà àti láàárín àwọn ọmọ rẹ̀ tí wọ́n fọ́n káakiri àgbáyé.

Fáìlì méjì ló para pọ̀ jẹ́ kókó èrò abáwọlé yìí. practice-ebo-in-depth túmọ̀ àwọn ìlànà ètùtù ìpìlẹ̀ ti ẹbọ (ẹbọ tàbí ètùtù) ní kíkún, nípa títún àwọn àyídájú ọgọ́rùn-ún ọdún tí àwọn míṣọ́nnárì àti àwọn amúnisìn ṣe ṣe nípasẹ̀ ṣíṣe àtúnyẹ̀wò ìmọ̀ ìwà-ẹ̀dá pàṣípààrọ̀. practitioners-ethics-and-conduct ń ṣàwárí ìwà (ìwà tàbí wíwà ní ìbámu pẹ̀lú ìwà rere) gẹ́gẹ́ bí ìlànà iṣẹ́ amúnilóye tí ó di àwọn àlùfáà, àwọn oníṣègùn, àti àwọn babaláwo mọ́ra [S1, S2].

The files

#	File	One-line summary
01	Practitioner Roles: Who Does What, and What Each May Not Do	Àwọn ààlà àṣẹ àti àwọn ìpínyà ètùtù tí ń pín babaláwo, ìyánífá, oníṣègùn, àti olórìṣà níyà.
02	Ẹbọ in Depth: Practice, Performance and the Missionary Category Error	Ìmọ̀-ìjìnlẹ̀ àwọn ohun àìrí àti àwọn ìlànà ètùtù, tí ń yanjú àwọn àṣìtúmọ̀ àwọn míṣọ́nnárì ti ọ̀rúndún kọkàndínlógún nípasẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ ẹnu.
03	Good, Bad and Evil in Yorùbá Thought	Ìmọ̀-ọgbọ́n nípa ìwà rere, ìwọ́ntúnwọ̀nsì àgbáyé, àti àjọṣepọ̀ láàárín ire (ohun rere), ibi (ìdílọ́wọ́), àti yíyàn ẹ̀dá ènìyàn.
04	Truth and Its Establishment: Òtítọ́, Testimony and Oath	Ìmọ̀ nípa ẹ̀rí jíjẹ́, májẹ̀mú (májẹ̀mú), àti àyẹ̀wò ìmúdájú (ìbúra) nínú ètò ìdájọ́ ìbílẹ̀ àti ìgbésí ayé àwùjọ.
05	Common Misconceptions About Practice	Àyẹ̀wò kíkún lórí àwọn àròsọ tí kò tọ́ tí ó wà pẹ́ títí nípa kádàrá tí a kò lè yí padà, ẹbọ ẹ̀jẹ̀, àdàpọ̀ ẹ̀sìn, àti àwọn ipò ọ̀wọ̀ àwọn òrìṣà.
06	Initiation and Training Across Traditions	Àtúnyẹ̀wò ìfiwéra lórí kíkọ́ṣẹ́, kíkọ́ àkọ́sorí fún ẹ̀kọ́, gbígbé àṣírí fúnni, àti àwọn ààtò ìkọjá sí ipò tuntun ní Ìwọ̀-oòrùn Áfíríkà àti ilẹ̀ Amẹ́ríkà.
07	Women as Practitioners	Ipò àti agbára àwọn obìnrin ní àtijọ́ àti lónìí gẹ́gẹ́ bí aṣáájú ètùtù, àwọn amọṣẹ́dunjú tó ń gbẹ́mìí wọ̀, àti àríyànjiyàn ìyánífá kọjá òkun Àtìláńtíìkì.
08	Professional Ethics and Conduct	Àwọn òfin ìṣàkóso ìbílẹ̀, àwọn èèwọ̀ (èèwọ̀), ẹgbẹ́ àwọn oníṣègùn, àti ìṣàkóso àwọn ètò ìgbàlódé.
09	Contemporary Yorùbá Practice: Demographics, State Regulation, and Digital Transnationalism	Ìdánimọ̀ lábẹ́ òfin ìlú fún Ìṣẹ̀ṣe, àwọn ọjọ́ ìsinmi tí òfin fọwọ́ sí, ìtẹ̀fá lórí ẹ̀rọ ayélujára, àti àwọn ìforígbárí lábẹ́ òfin ní Nàìjíríà òde-òní àti nílẹ̀ òkèèrè.

Guided file overviews

01. Practitioner Roles: Who Does What, and What Each May Not Do

Fáìlì yìí ṣe àtúnyẹ̀wò pípín iṣẹ́ láàárín àwọn ilé-iṣẹ́ ẹ̀sìn ìbílẹ̀. Ó ṣe àlàyé àwọn àgbègbè àṣẹ pàtó ti babaláwo (baba awo, aláfọ̀ṣẹ Ifá), ìyánífá (ìyá Ifá), oníṣègùn (oníṣègùn àti dọ́kítà ìbílẹ̀), àwọn àlùfáà ayélála, àti olórìṣà (àwọn abọrẹ̀ tí a yà sọ́tọ̀ fún àwọn òrìṣà pàtó) [S1, S3]. Olùkà yóò rí àwọn ààlà ilé-iṣẹ́ tó ṣe kedere, títí kan àwọn èèwọ̀ ètùtù lòdì sí gbígbéṣẹ́ tí kò bọ́ sí agbègbè ẹni. Ohun tí ó ṣì wà nínú àríyànjiyàn ni ààlà ìtàn pàtó níbi tí ìwòsàn egbòogi (oògùn) ti pínyà kúrò nínú ìfihàn ifá (Ifá), gẹ́gẹ́ bí àwọn àkójọpọ̀ ọ̀rọ̀ ẹnu ṣe fi hàn pé àjọṣepọ̀ jíjinlẹ̀ wà láàárín oníṣègùn àti babaláwo [S2, S4]. Àwọn ààlà ìtẹ̀fá tí kò gba gbogbo ènìyàn láàyè láti fọwọ́ kan àwọn ohun èlò kan, bíi opón Ifá mímọ́ (ọpọ́n ifá) tàbí àwọn ìkòkò odù, ni a tọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀ tí ó jẹ́ ti ìdílé kan pàtó tí a sì ń dáàbò bò. Ẹ wo Practitioner Roles: Who Does What, and What Each May Not Do.

02. Ẹbọ in Depth: Practice, Performance and the Missionary Category Error

Ẹbọ rírú, tàbí ẹbọ, ni ẹ̀rọ pàtàkì tí ń mú kí ètò àgbáyé Yorùbá wà ní ìbámu. Fáìlì yìí ṣe àyẹ̀wò àwọn ìlànà pàṣípààrọ̀ àti àjọṣepọ̀ ti ẹbọ, ní sísọ bí àwọn olùwòye míṣọ́nnárì Kristẹni ti ọ̀rúndún kọkàndínlógún ṣe ṣì ṣe àpèjúwe ìwọ́ntúnwọ̀nsì àjọṣepọ̀ yìí gẹ́gẹ́ bí ètùtù aláìlọ́làjú [S5]. Ìwé náà ṣàlàyé nípa àwọn èròjà ẹbọ, ipò Èṣù gẹ́gẹ́ bí alárinà àgbáyé, àti àwọn oríkì àti ìpè ẹnu tí a ń sọ nígbà tí a bá ń ṣe ààtò náà. Ohun tí a kò tíì kọ sílẹ̀ nínú àwọn ìwé ẹ̀kọ́ gbogbogbò ni àwọn ọ̀rọ̀ àdúrà àkúnlẹ̀kọ gbígbà ní àkókò ìyàsímímọ́, èyí tí ó gba ìgbégbá àlùfáà. Ẹ ka Ẹbọ in Depth: Practice, Performance and the Missionary Category Error.

03. Good, Bad and Evil in Yorùbá Thought

Ìmọ̀-ọgbọ́n nípa ìwà rere ti Yorùbá kò pín àgbáyé sí apá méjì gbalasa ti ohun rere pátápátá àti ohun búburú pátápátá. Fáìlì yìí ṣe àwárí ìforígbárí tí ń yípadà láàárín ire (oríire, àlàáfíà, ìbùkún) àti ibi (oríburúkú, ìdènà, ìdàrú), pẹ̀lú alárinà láti ọwọ́ àwọn agbára ibi tí a mọ̀ lápapọ̀ sí ajogun [S1, S6]. Ní lílo ìmọ̀-ọgbọ́n èdè ojoojúmọ́ àti àkójọpọ̀ Odù Ifá, ó ṣe ìwádìí bí ìwà ẹnì kọ̀ọ̀kan (ìwà) ṣe ń pinnu jíjíhìn ẹ̀dá ènìyàn [S2, S6]. Àríyànjiyàn láàárín àwọn onímọ̀-ọgbọ́n Áfíríkà lórí bóyá àyànmọ́ (àyànmọ́) ń mú ẹ̀bi ìwà rere ẹnì kọ̀ọ̀kan kúrò ni a gbé kalẹ̀ láìsí ìfipá-bá-ara-wọn-mu tí kò tọ́. Ẹ wo Good, Bad and Evil in Yorùbá Thought.

04. Truth and Its Establishment: Òtítọ́, Testimony and Oath

Fáìlì yìí ṣe àgbéyèwò àwọn ìlànà ìmọ̀ fún fífìdí òtítọ́ (òtítọ́) àti ìdájọ́ òdodo (òdodo) múlẹ̀ láàárín ìṣàkóso àwùjọ àti aáwọ̀ ìdájọ́. Ó fi ìròyìn àgbọ́sọ (ìgbọ́) wé ẹ̀rí ojúkojú (ìrí), nígbà tí ó ń ṣàkọsílẹ̀ lílo àwọn májẹ̀mú mímọ́ (májẹ̀mú) àti ìbúra ìdájọ́ (ìbúra) níwájú àwọn òrìṣà bíi Ògún àti Ayélála [S2, S7]. Oníkàwé yóò rí àwọn ìyà àwùjọ fún ìbúra èké àti ìwà ọ̀tẹ̀ sí àwọn àṣírí àjọmọ̀ (ẹ́tú). Àwọn àgbékalẹ̀ egbòogi gangan tí a fi ń mú àwọn òkúta àti irin ìbúra ṣiṣẹ́ jẹ́ àṣírí àwọn ọmọ-ẹgbẹ́ awo nìkan. Ka Òtítọ́ àti Ìfìdí-rẹ̀-múlẹ̀: Òtítọ́, Ẹ̀rí àti Ìbúra.

05. Common Misconceptions About Practice

Àtòjọ kíkún nípa àwọn àṣìṣe wọ́pọ̀ tí àwọn ilé-iṣẹ́ ìròyìn alásọdùn, àkọsílẹ̀ ẹ̀yà ti àkókò amúnisìn, àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ àfọ̀wọ́fà ti ìwọ̀-oòrùn tàn kálẹ̀. Fáìlì yìí bi àwọn èrò pé ẹ̀sìn Yorùbá jẹ́ bọ̀rìṣà-bọ̀rìṣà tí ń bọ ère, pé iṣẹ́ fífá jẹ́ àkọsílẹ̀ àmúwá-ọ̀run tí kò ṣeé yípadà, tàbí pé àṣà náà kò ní ìṣọ̀kan ẹ̀kọ́-ìsìn tó tò létòlétò wó [S1, S5]. Ó sọ̀rọ̀ lórí dídarapọ̀ Èṣù mọ́ Sátánì ti àwọn Kristẹ́nì ó sì ṣàlàyé ìdí tí ìṣe ẹ̀sìn Yorùbá kì í fi í ṣe èyí tí ń polongo láti yí àwọn ènìyàn lọ́kàn padà ní pàtàkì [S5]. Àwọn àbá àwọn ará ilẹ̀ òkèèrè tí a kò fìdí wọn múlẹ̀ nípa àwọn ètò ìrúbọ àbáláyé tí ó wọ́pọ̀ káríayé kọjá gbogbo àkókò ìtàn ni a ṣe àríwísí wọn nípa lílo ẹ̀rí awalẹ̀pìtàn àti ẹ̀rí èdè ti agbègbè [S8]. Wo Àwọn Èrò Tí Kò Tọ́ Tí Ó Wọ́pọ̀ Nípa Ìṣe.

06. Initiation and Training Across Traditions

Bí a ṣe ń kọ́ oṣìṣẹ́-ẹ̀sìn. Fáìlì yìí fi àwọn ìbéèrè ẹ̀kọ́ líle ti ìkọ́ṣẹ́ àbáláyé ní gúúsù-ìwọ̀-oòrùn Nigeria wé àwọn àpẹẹrẹ ìtẹ̀bọ-awo tí a gbé kalẹ̀ nínú àwọn àṣà Afro-diaspora bíi ti Cuban Lucumí àti Brazilian Candomblé [S1, S9]. Ó ṣàkọsílẹ̀ àwọn ìyípo ìkásórí ti àwọn 256 Odù, ẹ̀kọ́ egbòogi, dídá ewéko mọ̀, àti ìdánìkanwà fún ètò ìsìn (igbódù) [S1, S3]. Fáìlì náà kò tú àwọn àṣírí ìtẹ̀bọ-awo síta, ó sì dojúkọ àwọn ìlànà àjọṣepọ̀-àwùjọ, ètò ọrọ̀-ajé, àti àwọn ìlànà ìkọ́nilẹ́kọ̀ọ́ ti ìtànkálẹ̀ láti ìrandíran. Ṣe àwárí Ìtẹ̀bọ-awo àti Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Kọjá Àwọn Àṣà.

07. Women as Practitioners

Àwọn obìnrin wà ní ipò pàtàkì nínú ìṣàkóso àti ṣíṣe ètò ìsìn ní ààyè mímọ́ Yorùbá, ní ṣíṣe iṣẹ́ bíi ìyálórìṣà, àwọn olùtọ́jú oríkì ti àwọn baba ńlá, àti àwọn abọ́rẹ̀ [S7, S10]. Fáìlì yìí ṣe àgbéyèwò agbára àti ipa obìnrin, ètò Ìyánífá, àti àríyànjiyàn transatlantic tí ń lọ lọ́wọ́ nípa bóyá obìnrin lè fọwọ́kan àwọn àwòrán mímọ́ Ifá tí a yà sọ́tọ̀ [S9, S11]. Ó tẹnu mọ́ iṣẹ́ ìmọ̀ akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ ti Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí àti Karin Barber lórí ipò àwùjọ tí kò dá lórí ẹ̀yà-ara àti àṣẹ ẹnu, nígbà tí ó ń ṣe àkíyèsí àwọn ìtakò alákọ́kọ́ ti diaspora sí àwọn obìnrin adáfá Ifá [S7, S10, S11]. Ṣe ìwádìí Àwọn Obìnrin Gẹ́gẹ́ Bí Oṣìṣẹ́-Ẹ̀sìn.

08. Professional Ethics and Conduct

Fáìlì yìí ṣe ìtúpalẹ̀ àwọn ojúṣe ìwà rere tí ń darí àwọn oṣìṣẹ́-ẹ̀sìn àbáláyé. Ó ní nínú àwọn àṣẹ ìwà rere pàtàkì tí a ṣàkójọ sínú Odù Ifá bíi Ìká Méjì, pípa àwọn èèwọ̀ iṣẹ́ mọ́ (èèwọ̀), àti àwọn àbájáde ti ìfìwàkíwà jẹ àwọn ènìyàn níwó [S1, S4]. Ó ṣe àlàyé lẹ́sẹẹsẹ lórí iṣẹ́ ìṣàkóso-ara-ẹni ti àwọn ẹgbẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ òde-òní, bíi International Council for Ifá Religion àti àwọn ẹgbẹ́ oníṣègùn ti orílẹ̀-èdè [S3, S4]. Àwọn ìbéèrè àṣẹ tí a kò tíì yanjú láàárín àwọn ẹgbẹ́ àbáláyé ti àṣà àti àwọn ètò ìtọ́jú ìlera ti ìjọba tí ó wà lábẹ́ òfin ni a gbé yẹ̀wò láìgbè sẹ́yìn ẹnì kankan. Ka Àwọn Ìlànà Ìwà Rere àti Ìṣe Akọ́ṣẹ́mọṣẹ́.

09. Contemporary Yorùbá Practice: Demographics, State Regulation, and Digital Transnationalism

Fáìlì ìparí yìí ṣàkọsílẹ̀ ipò gidi ti ìṣe Yorùbá lónìí ní ọ̀rúndún kọkànlélógún. Ó ṣe àgbéyèwò ìjàkadì lábẹ́ òfin-ìbágbépọ̀ fún dídọ́gba ẹ̀sìn ní Nigeria, ìfọwọ́sí lábẹ́ òfin ti Ọjọ́ Ìṣẹ̀ṣe gẹ́gẹ́ bí ọjọ́ ìsinmi gbogbogbòò ti ìjọba kọjá àwọn ìpínlẹ̀ gúúsù-ìwọ̀-oòrùn, àti ìbísí ti ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò orí ẹ̀rọ ayélujára, ìtẹ̀bọ-awo orí ayélujára, àti ìwàásù lórí àwọn ẹ̀rọ ayélujára àjọlò [S9, S12, S13]. Ó ṣe ìtúpalẹ̀ aáwọ̀ láàárín àwọn abinibí oníṣẹ̀ṣe ní ilé àti àwọn àwùjọ diaspora lórí ojúlówó ìṣe, sísọ ọ́ di ọjà títà, àti ẹ̀tọ́ ohun-ìní ọpọlọ. Wo Ìṣe Yorùbá Lónìí: Ìwádìí Iye Ènìyàn, Ìṣàkóso Ìjọba, àti Ìtànkálẹ̀ Kọjá Orílẹ̀-Èdè Lórí Ayélujára.

Àwọn àtòjọ kíkà tí a dábàá

Tí o bá ń ṣe ìwádìí lórí ìwà rere àti ìmọ̀-ọ̀rọ̀ nípa ìṣe: bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Àwọn Ìlànà Ìwà Rere àti Ìṣe Akọ́ṣẹ́mọṣẹ́, lẹ́yìn náà ka Rere, Búburú àti Ibi nínú Èrò Yorùbá àti Òtítọ́ àti Ìfìdí-rẹ̀-múlẹ̀: Òtítọ́, Ẹ̀rí àti Ìbúra. Ìtòlẹ́sẹẹsẹ yìí ń pèsè àwọn ìlànà ìwà rere àti ti ìmọ̀ tí ó gbé ìṣe àwùjọ lẹ́sẹ̀.

Tí o bá dojúkọ àwọn ìlànà ètò ìsìn àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́: bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú Àwọn Ipa ti Oṣìṣẹ́-Ẹ̀sìn: Ta ló ń Ṣe Kí Ni, àti Ohun tí Ẹnì Kọ̀ọ̀kan Kò Gbọdọ̀ Ṣe, tẹ̀síwájú sí Ìtẹ̀bọ-awo àti Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ Kọjá Àwọn Àṣà, kí o sì parí pẹ̀lú Ẹbọ Ní Ìjìnlẹ̀: Ìṣe, Ìṣeré àti Àṣìṣe Ìsọ̀rí ti Oníwàásù.

Tí o bá fẹ́ láti lóye ẹ̀yà-ara àti ìtànkálẹ̀ àgbáyé lónìí: ka Àwọn Obìnrin Gẹ́gẹ́ Bí Oṣìṣẹ́-Ẹ̀sìn, èyí tí Àwọn Èrò Tí Kò Tọ́ Tí Ó Wọ́pọ̀ Nípa Ìṣe àti Ìṣe Yorùbá Lónìí: Ìwádìí Iye Ènìyàn, Ìṣàkóso Ìjọba, àti Ìtànkálẹ̀ Kọjá Orílẹ̀-Èdè Lórí Ayélujára tẹ̀lé e.

Ohun tí abala yìí kò kárí

Abala yìí dá lórí kókó àwọn ìlànà ìmúṣe, ti àwùjọ, àti ti ìwà tọ́ nínú ìṣe Yorùbá pọ́ńbélé. Kò jíròrò lórí ìgbékalẹ̀ lítíréṣọ̀ àwọn ẹsẹ Ifá tàbí ìmọ̀ ìṣirò fún dídá ọpọ́n ifá, èyí tí ó jẹ́ ti 05-ifa. Àwọn ìtàn ìgbésí ayé àròsọ àti ìtàn ìran ẹnì kọ̀ọ̀kan ti àwọn òrìṣà pàtó wà nínú 06-orisa. Àwọn àbá ìmọ̀ ìṣẹ̀dá ayé àfòyemọ̀ nípa orísun, ẹ̀yà ara ènìyàn (orí, ẹ̀mí), àti ayé àìrí ni a ṣe àgbéyẹ̀wò wọn nínú 04-cosmology. Àwọn àríyànjiyàn nípa èdè lórí àwọn àkọtọ́ àwọn míṣọ́nnárì àti ojúsàájú nínú ìyípadà èdè ni a ṣàlàyé lẹ́kùn-únrẹ́rẹ́ nínú 02-language.

Níbi tí àwọn ìṣe bá ti yàtọ̀ nípasẹ̀ agbègbè (fún àpẹẹrẹ, láàárín Ọ̀yọ́, Èkìtì, Ìjẹ̀bú, àti àwọn ilẹ̀ Amẹ́ríkà), a tọ́ka sí àwọn ìyàtọ̀ wọ̀nyí kedere dípò kíkó wọn pọ̀ mọ́ ìlànà gbogbogbò tí a ṣẹ̀dá lásán. Àwọn apá ètò àṣírí tí ó nílò ìgbaniwọlé ni a dáàbò bò, àti pé àwọn àríyànjiyàn ìtàn tí kò lédèsì ṣì wà ní títọ́ka sí gẹ́gẹ́ bí èyí tí a ṣì ń jiyàn lé lórí.

Àwọn Orísun

[S1] Wande Abimbola, Ifá: An Exposition of Ìfá Literary Corpus (Ibadan: Oxford University Press, 1976), pp. 18-35. [S2] Barry Hallen, The Good, the Bad, and the Beautiful: Discourse about Values in Yoruba Culture (Bloomington: Indiana University Press, 2000), pp. 12-45. [S3] D. D. O. Oyebola, "Professional Associations, Ethics and Discipline among Yoruba Traditional Healers of Nigeria," Social Science & Medicine. Part B: Medical Anthropology, 15.2 (1981), pp. 87-92. [S4] International Council for Ifa Religion (ICIR), Code of Ethics Specifically for Ifa and Orisa Priests (ICIR Secretariat, 2010), pp. 1-8. [S5] J. D. Y. Peel, Religious Encounter and the Making of the Yoruba (Bloomington: Indiana University Press, 2000), pp. 88-122. [S6] John A. I. Bewaji, "Olodumare: God in Yoruba Belief and the Theistic Problem of Evil," African Studies Quarterly, 2.1 (1998), pp. 1-17. [S7] Karin Barber, I Could Speak Until Tomorrow: Oriki, Women and the Past in a Yoruba Town (Edinburgh: Edinburgh University Press for the International African Institute, 1991), pp. 1-28. [S8] Jacob K. Olupona, City of 201 Gods: Ilé-Ifẹ̀ in Time, Space, and the Imagination (Berkeley: University of California Press, 2011), pp. 51-87. [S9] J. Lorand Matory, Black Atlantic Religion: Tradition, Transnationalism, and Matriarchy in the Afro-Brazilian Candomblé (Princeton: Princeton University Press, 2005), pp. 38-72. [S10] Oyèrónkẹ́ Oyěwùmí, The Invention of Women: Making an African Sense of Western Gender Discourses (Minneapolis: University of Minnesota Press, 1997), pp. 31-79. [S11] M. Ajisebo McElwaine Abimbola, "The Role of Women in the Ifa Priesthood," in Jacob K. Olupona and Rowland O. Abiodun, eds., Ifá Divination, Knowledge, Power, and Performance (Bloomington: Indiana University Press, 2016), pp. 245-256. [S12] Federal Republic of Nigeria, Public Holidays Act CAP P40 (Federal Ministry of Interior, 2010); Osun State Official Gazette No. 4 (2014). [S13] Aisha Beliso-De Jesús, Electric Santería: Racial and Sexual Assemblages of Transnational Religion (New York: Columbia University Press, 2015), pp. 82-114.