The Yoruba Atlantic: Section Index
Guide to the diaspora section, what each file covers, the argument that runs through all of them, and how to read the section in order or by interest.
introhigh·
Loading…
Guide to the diaspora section, what each file covers, the argument that runs through all of them, and how to read the section in order or by interest.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
Apá yìí dá lórí ẹ̀sìn, àṣà àti àwọn ènìyàn Yorùbá kárí ayé Atlantic: Cuba, Brazil, Trinidad àti Caribbean, Benin àti Togo, United States, àti ìpadàbọ̀ sí Lagos àti Porto-Novo. Ó gbé ẹ̀rí ìtàn àti ti ẹ̀kọ́ nípa ìṣẹ̀dá ènìyàn kalẹ̀ fún àwọn ìdàgbàsókè wọ̀nyí ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì Atlantic.
Àbá-èrò kan ṣoṣo ló wọ́ kọjá nínú gbogbo fáìlì, ó sì tọ́ láti sọ ọ́ ní ìbẹ̀rẹ̀ nítorí pé ó yí àwòrán tí a mọ̀ tẹ́lẹ̀ padà.
Yorùbá Atlantic kì í ṣe wíwà pẹ́ ọlọ́nà-kan ti Áfíríkà ní Americas. Ìrìn-àjò sẹ́yìn-sóhùn-ún ọlọ́nà-méjì ló jẹ́. Lagos, Bahia àti Havana ní ìbáṣepọ̀ lemọ́lemọ́ jákèjádò ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti ogún, èyí tí àwọn oníṣòwò, àwọn àlùfáà àti àwọn arìnrìn-àjò tó padà sílé gbé lọ tí wọ́n sì ń gbé e bọ̀, tí wọ́n ń rekojá léraléra àti lómìnira lẹ́yìn tí oko-ẹrú parí. Àwọn aṣe-ẹ̀sìn ní ilẹ̀ òkèèrè kó ipa pàtàkì nínú dídá ohun tí a kà sí gidi ní orílẹ̀-èdè Nigeria fúnra rẹ̀ mọ̀, àti pé díẹ̀ nínú ohun tí Bahia ń kà sí ogún àtọ̀wọ́dọ́wọ́ tó jinlẹ̀ jùlọ láti Lagos ló ti wá ní ọ̀rúndún ogún. Èyí ni àríyànjiyàn ti J. Lorand Matory, fáìlì 02 sì gbé e kalẹ̀ pẹ̀lú àríyànjiyàn àtijọ́ ti Herskovits àti Frazier nípa àwọn ohun tó ṣẹ́kù tí ó rọ́pò, àti àwọn àtakò sí i.
Kókó kejì tó ń tún ara rẹ̀ sọ ni pé àwọn àṣà ti ilẹ̀ òkèèrè ní ìṣọ̀kan nínú ara wọn nípasẹ̀ ìlànà tiwọn. Wọn kì í ṣe àdákọ tí ó bàjẹ́ láti ọ̀dọ̀ àtètèkọ́ṣe ti Nigeria, bẹ́ẹ̀ sì ni ìṣe ti Nigeria kì í ṣe orísun tí kò yípadà rí. Méjèèjì ló gba inú ọ̀rúndún méjèèjì kan náà kọjá.
Ẹ̀kẹta ni ìmúlẹ̀mófo nípa sísọ ibi tí nǹkan ti wá. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú ohun tí a ń pè ní Yorùbá ní ayé Atlantic jẹ́ ti Áfíríkà láìṣe pé ó jẹ́ ti Yorùbá ní pàtó, fáìlì 10 sì pèsè ìlànà láti fòye mọ ìyàtọ̀ náà.
[01] The Atlantic Passage and Why the Yoruba Specifically (diaspora-atlantic-passage)
Ìdí tí ẹ̀sìn Yorùbá fi hàn kedere ní Americas, àti ìdí tí ìdáhùn fi jẹ́ àkókò dípò iye ènìyàn. Àwọn iye nípa ibi tí a gbé wọn lọ àti ohun tí wọ́n lè tì lẹ́yìn, àwọn ìlànà mẹ́rin tí dídé pẹ́ tí ó kóra jọ fi bí àwọn ètò dípò àwọn àkéríkèké, àti àwòrán tí kò dọ́gba tí ó yọrí sí i. Ó tọ́ka sí 03-history fún àwọn ogun náà fúnra wọn.
[02] The Two-Way Atlantic: Matory, the Survivals Debate, and Who Decides What Is Authentic (diaspora-two-way-atlantic)
Àríyànjiyàn Herskovits àti Frazier pẹ̀lú bí a ṣe rọ́pò rẹ̀, àbá-èrò Matory ní kíkún, Ìtùjí Àṣà ti Èkó tó dé Bahia, ìmọ́tótó Nagô gẹ́gẹ́ bí ẹ̀tọ́ tí a gbé kalẹ̀, Martiniano do Bonfim, àti àwọn àtakò láti ọ̀dọ̀ Parés, láti ọ̀dọ̀ àwọn aṣe-ẹ̀sìn, àti nípa ààyè tí ó kárí. Ọ̀pá-ẹ̀yìn ìmọ̀ ti apá yìí.
[03] Cuba: Regla de Ocha, Lucumí, and What Is Called Santería (diaspora-cuba-lucumi)
Àwọn cabildos de nación àti ìyípadà sí casa-templo, ìran ìpìlẹ̀ pẹ̀lú Adéshiná, Latuán àti Efunché, àwọn oricha, Lucumí gẹ́gẹ́ bí èdè ìsìn àti ipò èdè rẹ̀ tí a ń jiyàn lórí rẹ̀, kariocha àti ọdún nínú aṣọ funfun, Ifá àti babalawo, diloggún, àwọn ojú-ìwòye akẹ́kọ̀ọ́jinlẹ̀ mẹ́rin lórí ìbáramu àwọn ẹni-mímọ́ Catholic, ìdí tí Palo àti Abakuá kì í ṣe Santería, àti ìfọ́nkiri lẹ́yìn-1959 àti ti Mariel.
[04] Brazil: Candomblé, the Nations, and the Terreiros (diaspora-brazil-candomble)
Ìdí tí Ketu, Jeje àti Angola kì í ṣe ìpín-sísọ̀rí ṣùgbọ́n tí wọ́n jẹ́ ti ìṣèlú, ìdásílẹ̀ Casa Branca, Gantois àti Ilê Axé Opô Afonjá àti àwọn obìnrin tí wọ́n ṣe amọ̀nà wọn, axé àti ètò ti terreiro kan, àwọn oríṣiríṣi àyípadà láti Xangô ní Pernambuco dé Batuque ní Rio Grande do Sul, Umbanda gẹ́gẹ́ bí ìdásílẹ̀ ọ̀tọ̀ ní ọ̀rúndún ogún, àti ìwà ipá àwọn oníwàásù evangelical lọ́wọ́lọ́wọ́ pẹ̀lú àwọn iye rẹ̀.
[05] Trinidad and the Wider Caribbean (diaspora-trinidad-caribbean)
Orísun Orisha ti Trinidad nínú ìwọlú àwọn ọmọ Áfíríkà olómìnira lẹ́yìn ìmúsọdọmìnira dípò oko-ẹrú, ìsopọ̀ pẹ̀lú Spiritual Baptist àti ìfòfindè lórí Shouters láti 1917 dé 1951 pẹ̀lú àṣìṣe gbogbogbòò nípa orísun rẹ̀ tí a túnṣe, ètò ìsìn Nago nínú Haitian Vodou tí a sọ láìfipá da Vodou pọ̀ mọ́ ẹ̀sìn Yorùbá, àti Jamaica, Grenada, Puerto Rico àti Venezuela.
[06] Benin and Togo: Fa, Vodún, and the Ketu Corridor (diaspora-benin-togo)
Vodún tí a ṣàpèjúwe nípa àwọn ìlànà tirẹ̀ pẹ̀lú ètò àwọn òrìṣà tirẹ̀, ohun tí Fa àti Ifá jọ ní àti ibi tí wọ́n ti yà sọ́tọ̀, ìparun Kétu ní 1886 àti ọ̀nà-ọ̀fọ̀ tí ó sọ orílẹ̀-èdè Ketu ti Brazil ní orúkọ, àti àtúnṣe sí àṣìṣe gbogbogbòò ti kíkà Vodún sí ẹ̀sìn Yorùbá tí a fún ní orúkọ mìíràn.
[07] The United States: Cuban Transmission, Oyotunji, and the Law (diaspora-united-states)
Ìdí tí ìṣe ti US fi jẹ́ ohun tí a kó wọlé ní ọ̀rúndún ogún dípò ohun tó ṣẹ́kù, ìgbélọ ti Mariel, Oba Oseijeman Adefunmi àti Oyotunji African Village, ìṣèlú pàtàkì ti ìgbàpadà àṣà ti àwọn African American, ìpinnu 1993 ti Church of the Lukumi Babalu Aye v. City of Hialeah àti ohun tí ó fìdí rẹ̀ múlẹ̀ ní pàtó nínú òfin orílẹ̀-èdè, àti ipò nǹkan ní àkókò yìí.
[08] Return Circulation: Agudas, Pilgrimage, and Diaspora Demand (diaspora-return-circulation)
Àwọn àtìpó tó padà wálé ti Agùdà àti Amaro, Brazilian Quarter àti iṣẹ́-ọ̀nà ilé kíkọ́ ti Lagos, Martiniano do Bonfim àti Pierre Verger gẹ́gẹ́ bí àwọn aṣojú ìyípadà bọ̀ náà, fífi Wande Abimbola jẹ Àwísẹ Awo Àgbáyé ní 1981, àti bí ìbéèrè láti ilẹ̀ òkèèrè ṣe ń tún ìṣe ti Nigeria àti ètò-ọrọ̀ rẹ̀ ṣe ní báyìí.
[09] Comparative Reference: Orisa Across Nigeria, Cuba, Brazil and Trinidad (diaspora-comparative-orisa)
Tábìlì ẹ̀gbẹ́-kẹ́gbẹ́ ti àwọn orúkọ, àwọn agbègbè àṣẹ àti ìbáramu àwọn ẹni-mímọ́, tí àwọn ìdí tí ó fi ń ṣini lọ́nà ṣáájú rẹ̀ tí àkọsílẹ̀ lẹ́sẹẹsẹ nípa ibi tí ìbáramu náà ti já sì tẹ̀lé e: Yemọja àti òkun, Èṣù àti Exu, àwọn àyànmọ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ mẹ́ta ti Ifá, Ṣàngó àti Santa Bárbara, àwọn ẹ̀dá ti Nigeria tí kò rin ìrìn-àjò, àti àwọn ẹ̀dá ti ilẹ̀ òkèèrè tí kì í ṣe ti Nigeria.
[10] Yoruba Retentions in Atlantic Culture (diaspora-retentions)
Àwọn àyẹ̀wò mẹ́rin tí ó ya ìṣẹ́kù tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò nínú ìjọra lásán, tí a lò lórí orin, àṣà oúnjẹ, èdè àti ẹ̀wà-ìṣẹ̀dá. Àwọn ìlù Batá àti acarajé gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ lílágbára, àṣìṣe fífi-ohun-rọ́pò ti pan-African, àwọn àwárí Turner nípa Gullah gẹ́gẹ́ bí àtúnṣe, àfikún Thompson àti àwọn ìṣòro ọ̀nà-ìwádìí rẹ̀, àti àwọn àfikún Kongo àti Fon tí ìfẹ́-tọkàntọkàn sí Yorùbá ń pa rẹ́.
[11] Òrìṣà Ìfọkànsìn gẹ́gẹ́ bí Ẹ̀sìn Àgbáyé (diaspora-world-religion)
Ìtànkálẹ̀ àgbáyé lọ́wọ́lọ́wọ́, àwọn ìdí ìgbékalẹ̀ márùn-ún tí a kò fi lè gbẹ́kẹ̀ lé iye àwọn olùṣe, ohun tí World Orisa Congress ṣe àṣeyọrí rẹ̀ àti èyí tí kò ṣe, àwọn aáwọ̀ lórí àṣẹ láàárín àwọn olùṣe ti Nigeria, Cuba àti America títí kan ìbéèrè nípa ìyánífá, àtún-sọ-di-ti-Áfíríkà, àti ìṣòro ìsọdọjà pẹ̀lú ìgbaniwọlé lórí ayélujára.
Lẹ́sẹẹsẹ. Àwọn fáìlì 01 àti 02 ní àkọ́kọ́, ní tẹ̀létẹ̀lé yẹn, lẹ́yìn náà àwọn tókù ní ètò èyíkéyìí. Gbogbo àwọn tókù sinmi lórí ìgbékalẹ̀ tí àwọn méjèèjì yẹn fìdí rẹ̀ múlẹ̀.
Bí o bá fẹ́ àwọn àṣà àtọwọ́dọ́wọ́. 03 Cuba, 04 Brazil, 05 Trinidad and the Caribbean, 06 Benin and Togo, 07 the United States, lẹ́yìn náà 09 comparative.
Bí o bá fẹ́ àríyànjiyàn náà. 02, lẹ́yìn náà 08 return circulation, lẹ́yìn náà 11 world religion. Èyí ni ọ̀nà ìtàn-àkọsílẹ̀ náà.
Bí o bá ń yẹ àwíwí kan wò tí o kà ní ibì kan. 10 retentions yóò fún ọ ní ọ̀nà ìṣe, àti 09 comparative yóò fún ọ ní àwọn ìkìlọ̀ nípa ṣíṣe àfihàn. Láàárín àwọn méjèèjì, wọn yóò bójútó ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwíwí àṣejù tí ó gbajúmọ̀.
Bí o bá jẹ́ Yorùbá tí èyí sì jẹ́ tuntun sí ọ. 01, lẹ́yìn náà 03 tàbí 04 gẹ́gẹ́ bí ìfẹ́ rẹ ṣe fà sí, lẹ́yìn náà 08. Fáìlì 08 ni èyí tí yóò yí bí o ṣe ń ronú nípa àjọṣe láàárín Lagos àti diaspora padà jùlọ.
Àwọn ogun, ìtàn inú ilẹ̀ Yorùbá àti àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́ ti òwò ẹrú fúnra rẹ̀ wà nínú 03-history, pàápàá jùlọ "The Atlantic Slave Trade and the Yoruba" àti "The Nineteenth Century Wars." òrìṣà nínú àwọn ìrísí wọn ní Nigeria wà nínú 06-orisa. Ìgbékalẹ̀ Ifá, Odù àti àkójọpọ̀ náà wà nínú 05-ifa. Ẹ̀kọ́ ẹ̀sìn nípa àṣẹ, orí àti àyànmọ́ wà nínú 04-cosmology. Abala yìí kárí apá ti Atlantic ó sì tọ́ka sí àwọn wọ̀nyẹn dípò kíkọ wọ́n lẹ́ẹ̀mejì.
Gbogbo fáìlì ló ní abala Sources pẹ̀lú àwọn àmì inú ìlà. Ọ̀pọ̀ fáìlì ni a sàmì sí pẹ̀lú confidence: contested tàbí medium, a sì fi àwọn ìdí rẹ̀ hàn nínú àkíyèsí kan ní ìparí àwọn fáìlì yẹn. Jíjẹ́ èyí tí a ń jiyàn lé lórí kò túmọ̀ sí pé kò ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé; ó túmọ̀ sí pé àwọn amòye kò fẹnu kò, fáìlì náà sì dárúkọ àwọn ojú-ìwòye náà dípò kí ó mú wọn dọ́gba.
Níbi tí àwíwí kan bá sinmi lórí àṣà ìran àwọn olùṣe dípò ẹ̀rí àkọsílẹ̀, àwọn fáìlì sọ bẹ́ẹ̀. Níbi tí orísun kan bá jẹ́ ohun àtijọ́ ti àkókò kan tí a kọ láti inú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ẹ̀yà ti amúnisìn, pàápàá Nina Rodrigues àti ìbẹ̀rẹ̀ Fernando Ortiz, àwọn fáìlì sàmì sí i gẹ́gẹ́ bí irú bẹ́ẹ̀, wọ́n sì ṣàlàyé ìdí tí a fi ṣì ń tọ́ka sí i.
Why Yoruba religion is so visible in the Americas, why the answer is timing rather than numbers, and how a late arrival into two late-abolishing societies produced unusually intact institutional transmission.
Why the Yoruba Atlantic was a circulation rather than a one-way survival, how the Herskovits and Frazier debate was superseded, and how diaspora practitioners helped decide what counts as authentic in Nigeria itself.
How the collapse of Ọ̀yọ́ and the wars that followed fed the last decades of the Atlantic trade, why so many Yoruba ended up in Cuba and Brazil, and what returned.
The history and structure of Yoruba-derived religion in Cuba, from the cabildos de nación to the modern casa-templo, including initiation, Ifá, diloggún, the saint correspondences and the traditions it is wrongly conflated with.
The history and structure of Candomblé in Brazil, why the nations matter, the great Bahian terreiros and the women who led them, the regional variants, Umbanda as a distinct formation, and the current situation under evangelical pressure.
Trinidad Orisha and its Spiritual Baptist entanglement, the Nago rite within Haitian Vodou stated without collapsing Vodou into Yoruba religion, and the smaller and thinner Yoruba presences in Jamaica, Grenada, Puerto Rico and Venezuela.