Language: Section Index

Abáwọlé èdè yìí dá lórí Yorùbá gẹ́gẹ́ bí èdè: bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́, bí a ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í kọ ọ́ sílẹ̀, ohun tí àwọn ọ̀rọ̀ rẹ̀ túmọ̀ sí àti ibi tí wọ́n ti wá, àwọn ẹ̀ka lítíréṣọ̀ àfẹnupè pàtàkì rẹ̀, àti bí ìpàdé pẹ̀lú àwọn míṣọ́nnárì ṣe nípa lórí bí a ṣe túmọ̀ rẹ̀ sí èdè Gẹ̀ẹ́sì. Fáìlì mẹ́wàá, tí ó tó nǹkan bí ẹgbàá mẹ́dógún (30,000) ọ̀rọ̀.

Fáìlì méjì lẹ́wọ̀n ju àwọn tókù lọ. translation-and-bias (08) ni kókó ẹ̀kọ́ tí ó fìdí ọ̀nà ìṣèwádìí múlẹ̀ fún apá yìí àti bóyá fún gbogbo iṣẹ́ náà lápapọ̀, nítorí pé ó ṣe àkọsílẹ̀ bí a ṣe ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì fún ẹ̀sìn Yorùbá àti bí a ṣe lè ka àwọn orísun àtijọ́ láìgba àwọn àfojúsùn wọn gbọ́. yoruba-etymology-and-word-formation (04) ni fáìlì tí ó ya ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ọ̀rọ̀ tí a fìdí rẹ̀ múlẹ̀ sọ́tọ̀ kúrò nínú àròsọ orí-ìkúnlẹ̀ nípa ìṣẹ̀dálẹ̀ ọ̀rọ̀, òun sì ni a gbọ́dọ̀ kàn sí kí a tó gba àwọn ẹ̀tàn tàbí àwọn ìfìdígbọ́ngbọ́n-sọ kankan gbọ́ nípa ohun tí ọ̀rọ̀ Yorùbá kan túmọ̀ sí "ní gidi".

Àwọn fáìlì náà

#	Fáìlì	Ìsọníṣókí lórí ìlà kan
01	The Yorùbá Language: Family, Dialects, and Speakers	Ibi tí Yorùbá wà nínú ìdílé èdè Niger-Congo, àwọn àmúlù-málà ẹ̀ka-èdè láti Ọ̀yọ́ dé Ondó, bí a ṣe gbé Yorùbá Àkọtọ́ kalẹ̀ lórí ìpìlẹ̀ Ọ̀yọ́, àti ohun tí iye àwọn olùsọ̀rọ̀ pẹ̀lú àwọn àkọsílẹ̀ lórí bí èdè náà ṣe lágbára tó fi hàn ní ti gidi.
02	Sounds and Tone: How Yorùbá Means	Fáwẹ́lì méje, kọ́ńsónáǹtì méjì-dín-lógún, àti ohùn mẹ́ta, pẹ̀lú àwọn àpẹẹrẹ ọ̀rọ̀ afijọra tí ó fi bí ohùn lásán ṣe ń ya àwọn ọ̀rọ̀ sọ́tọ̀ hàn kedere, pẹ̀lú ohùn àfìsílẹ̀ (downstep), àbùdá ìbámu fáwẹ́lì, àti ìdí tí Ohùn Àárín fi nira jù láti mọ̀.
03	Writing Yorùbá: Ajami, Crowther, and the Orthography Committees	Láti orí lẹ́tà Ajami ti Lárúbáwá gba ọ̀dọ̀ Crowther àti àpérò Èkó ti 1875 títí dé àwọn ìgbìmọ̀ Bamgbóṣé ti 1966 àti 1974, ìdí tí àwọn àmì-ìsàlẹ̀ àti àmì-ohùn fi jẹ́ kókó kíkọ èdè dípò ohun ọ̀ṣọ́, àti àwọn ìṣòro Unicode tí ń ba àkọsílẹ̀ Yorùbá jẹ́ lórí ayélujára.
04	How Yorùbá Builds Meaning: Word Formation and Etymology	Àsomọ́-ìbẹ̀rẹ̀, àkànpọ̀ ọ̀rọ̀, àfikún-inú, àti àpẹẹrẹ gbólóhùn-di-ọ̀rọ̀, lẹ́yìn náà àwọn ìtàn ìṣẹ̀dálẹ̀ ọ̀rọ̀ tí a díwọ̀n ìdánilójú wọn fún Ifá, òrìṣà, babaláwo, Olódùmarè, Ọlọ́run, àṣẹ, orí, ìwà, àyànmọ́, oríkì, odù, àti Èṣù, pẹ̀lú kíkọ àwọn àṣìṣe ìṣẹ̀dálẹ̀ ọ̀rọ̀ tí ó gbilẹ̀ sílẹ̀ àti ṣíṣe àtúnṣe wọn.
05	Òwe: Proverbs and the Architecture of Yorùbá Argument	Ipa tí òwe ń kó láwùjọ, nínú ìmọ̀ ọ̀rọ̀-ìyànjú, àti nínú ìdájọ́, àti òwe mẹ́tàlélógójì pẹ̀lú ìtúmọ̀ pípé ní ìpele mẹ́ta pẹ̀lú àlàyé lórí àwọn àkàwé, títí kan àrànmọ́-ohùn tí èdè Gẹ̀ẹ́sì kò lè gbé.
06	Oríkì: Praise Poetry, Genealogy, and the Naming of Essence	Àwọn ẹ̀ka oríkì, ìdí tí àwọn obìnrin fi jẹ́ olùpamọ́ àti olùkọrin ìmọ̀ yìí, bí oríkì ṣe ń tọ́jú ìtàn ìran àti ìtàn àtijọ́ pamọ́, àti àwọn ààlà wọn ní ti gidi gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rí ìtàn.
07	Orúkọ: Yorùbá Names and How They Are Given	Orúkọ gẹ́gẹ́ bí gbólóhùn tí a fúnkì, àwọn orúkọ àmútọ̀runwá tí a kò yàn, àwọn orúkọ àbíkú, ayẹyẹ ìsọmọlórúkọ, àti àkójọ àwọn orúkọ tí ó wọ́pọ̀ tí a ṣe àlàyé wọn pẹ̀lú àwọn ìtúmọ̀ kọ̀ọ̀kan àti àwọn ẹ̀yà ọ̀rọ̀ tí ń tún wáyé.
08	Translation and Bias: How English Learned to Talk About Yorùbá Religion	Àwọn wo ni wọ́n túmọ̀ Bíbélì Yorùbá ní gidi, ohun tí ìwé-ìtúmọ̀ ọ̀rọ̀ Crowther ti 1852 sọ ní tààràtà nípa Èṣù àti òrìṣà, ibi tí àkọsílẹ̀ Èṣù-Satan tí ó gbilẹ̀ ti ṣìnà nínú àwọn kókó rẹ̀, ìpilẹ̀ṣẹ̀ amúnisìn fún "fetish" àti "juju", àti ọ̀nà àti ka àwọn orísun àtijọ́.
09	Written Yorùbá: Print, Novel, Theatre, Film, and the Language Now	Ìwé Ìròhìn àti ilé-iṣẹ́ ìwé-ìròyìn Yorùbá, Fágúnwà àti ìwé-ìtàn àròsọ Yorùbá àkọ́kọ́, àríyànjiyàn lórí Tutuola, tíátà Ogunde àti Duro Ládipọ̀'s, sinimá Yorùbá, àti bí wọ́n ṣe yí ètò-ẹ̀kọ́ èdè-ìbílẹ̀ Nàìjíríà padà ní oṣù Kọkànlá ọdún 2025.
10	Starting to Read Yorùbá: A Practical Guide for Adults	Ìtọ́sọ́nà ìgbésẹ̀-kọ̀ọ̀kan sí kíkà Yorùbá tí a fi àmì-ohùn sí fún ẹni tí ó ti ń sọ ọ́ tẹ́lẹ̀, pẹ̀lú àwọn kíkí, àwọn kókó ọ̀rọ̀ pàtàkì, àwọn bọ́tìnì ìkọ̀wé (keyboards), àwọn orísun ọ̀fẹ́ tí a dárúkọ pẹ̀lú àwọn ìsopọ̀ wọn, àti ètò tí ó ṣeé ṣe.

Àwọn àbá lórí ìtòlẹ́sẹẹsẹ kíkà

Tí o bá fẹ́ bẹ̀rẹ̀ sí í ka Yorùbá: 10, lẹ́yìn náà 02, lẹ́yìn náà 03. Fáìlì 10 pèsè ètò náà, 02 ṣàlàyé àwọn àmì-ohùn tí ó ní kí o kọ́, 03 sì ṣàlàyé ìdí tí àwọn àmì náà fi wà.

Tí o bá ń ṣàyẹ̀wò ọ̀ràn ìsọ-nǹkan-di-èṣù: 08 lákọ̀ọ́kọ́, lẹ́yìn náà 04, lẹ́yìn náà 03. Fáìlì 08 ṣe àkọsílẹ̀ ohun tí ó ṣẹlẹ̀, 04 fi bí a ṣe ń dán àwọn àtẹnumọ́ ìṣẹ̀dálẹ̀ ọ̀rọ̀ wò hàn, 03 sì pèsè ìtàn ètò ìkọ̀wé tí a lò fún un.

Tí o bá fẹ́ ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ inú àṣà: 05, lẹ́yìn náà 06, lẹ́yìn náà 04. Òwe àti oríkì ni ibi tí èrò Yorùbá ti jinlẹ̀ tí ó sì kún jù lọ, 04 sì pèsè àwọn ọ̀rọ̀ náà.

Tí o bá fẹ́ ìmọ̀ ẹ̀kọ́-èdè: 01, 02, 04.

Ohun tí abáwọlé yìí kò dá lórí

Ìmọ̀ ìṣẹ̀dá-ayé, ìtumọ̀ orí, àṣẹ, ìwà, àti àyànmọ́ gẹ́gẹ́ bí àwọn èrò-ìmọ̀ dípò kìkì ọ̀rọ̀, jẹ́ ti 04-cosmology. Ètò ìbẹ̀wò Ifá, ìtòlẹ́sẹẹsẹ 256 odù, àti ìkẹ́kọ̀ọ́ babaláwo jẹ́ ti 05-ifa. Àwọn òrìṣà ní kọ̀ọ̀kan jẹ́ ti 06-orisa. Abáwọlé yìí wo gbogbo àwọn wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí kókó ẹ̀kọ́-èdè nìkan: ohun tí àwọn ọ̀rọ̀ náà jẹ́, ibi tí wọ́n ti wá, àti bí a ṣe túmọ̀ wọn.

A tọ́ka sí ọ̀pọ̀ ọ̀ràn nínú àwọn fáìlì wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí èyí tí a kò tíì yanjú dípò kí a fún wọn ní ìdáhùn, wọ́n sì wà bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀mọ̀ṣe: orísun ọ̀rọ̀ náà Ifá, orísun orúkọ-orílẹ̀-èdè/ẹ̀yà Yorùbá, bóyá àwọn míṣọ́nnárì ni wọ́n gbé Ọlọ́run lárugẹ, àti bóyá Olódùmarè ti Idowu jẹ́ àpèjúwe ìgbàgbọ́ Yorùbá kí ẹ̀sìn Kírísítẹ́ẹ́nì tó dé tàbí apá kan rẹ̀ jẹ́ àgbékalẹ̀ tí a ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣe. Níbi tí ìmọ̀ bá ti jẹ́ ti àwọn amòye awo nìkan, pàápàá jù lọ ìtúmọ̀ àwọn odù kọ̀ọ̀kan, abáwọlé yìí sọ bẹ́ẹ̀ kedere dípò kí ó fi nǹkan mìíràn kún àlàfo náà.