Orunmila as orisa rather than as a divination system: who he is, why he alone witnessed the choosing of destinies, his relationship to Esu and to Olodumare, and his cult. The Ifa corpus itself is covered in 05-ifa.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
Ọ̀rúnmìlà ni òrìṣà ti ọgbọ́n àti ti iṣẹ́-ifá dídá, ó sì wà nípò kan tí kò sí òrìṣà mìíràn tí ó wà nípò náà: ó wà níbẹ̀ nígbà tí olúkúlùkù yan àyànmọ́ rẹ̀, òun nìkan sì ni ó rántí ohun tí a yàn . Gbogbo ohun tí ètò Ifá ń ṣe dá lórí èyí. Ẹni tí ń dá Ifá kì í béèrè àsọtẹ́lẹ̀; ó ń béèrè lọ́wọ́ ẹlẹ́rìí kan ṣoṣo náà kí ó letí òun rán àwọn àdéhùn tí òun gbà tí òun sì ti gbàgbé.
Ojú-ewé yìí sọ̀rọ̀ nípa Ọ̀rúnmìlà gẹ́gẹ́ bí òrìṣà kan. 05-ifa sọ̀rọ̀ nípa àkójọpọ̀ ẹsẹ Ifá, àwọn Odù igba ó lé mẹ́rìnléláàádọ́ta (256), àwọn ohun-èlò, ìdánilẹ́kọ̀ọ́ babaláwo, àti ìlànà ifá dídá, fáìlì yìí kò sì ṣe àtúnkọ èyí mọ̀ọ́mọ̀.
Ọ̀rúnmìlà, tí a sábà máa ń pín sí ọ̀run (ọ̀run, ìwà mìíràn) pọ̀mọ́ mọ (mọ̀) pọ̀mọ́ ẹ̀là tàbí èròjà tí ó jọ bẹ́ẹ̀, tí a sì sábà ń túmọ̀ sí "ọ̀run nìkan ló mọ ẹni tí yóò là" tàbí "ọ̀run mọ ọ̀nà ìgbàlà." Ìpínsíwẹ́wẹ́ náà kò dunjú, oríṣiríṣi àmúyọ-ọ̀rọ̀ ló sì wà káàkiri; gbà èyíkéyìí ìtàn-ìṣẹ̀dálẹ̀-ọ̀rọ̀ tí a sọ pẹ̀lú ìdánilójú bí àbá kan lásán.
Ẹlẹ́rìí Ìpín, ẹlẹ́rìí àyànmọ́, tàbí ẹlẹ́rìí ìyànmọ́. Èyí ni orúkọ oyè pàtàkì náà, ó sì fi gbogbo ipò ẹ̀kọ́-ẹ̀sìn hàn.
Àgbọnnìrègún, orúkọ tí a ń lò fún Ọ̀rúnmìlà, nínú àwọn àkọsílẹ̀ kan gẹ́gẹ́ bí ẹnì kan ọ̀tọ̀ tẹ́lẹ̀ àti nínú àwọn mìíràn gẹ́gẹ́ bí orúkọ mìíràn. Àwọn orísun yàtọ̀ síra, a kò sì parí ọ̀rọ̀ náà níhìn-ín.
A máa ń lo Ifá fún ètò ifá dídá àti fún Ọ̀rúnmìlà fúnra rẹ̀ nínú ọ̀rọ̀ ojoojúmọ́, a kò sì yà àwọn méjèèjì sọ́tọ̀ nígbà gbogbo. Àwọn orísun kan ka Ifá sí ètò náà, wọ́n sì ka Ọ̀rúnmìlà sí òrìṣà tí ó ni ín; àwọn mìíràn kà wọ́n sí ohun kan náà. Àìdunjú yìí wà nínú ìlo Yorùbá gidi.
Bàbá, father, àti Ẹdú, pẹ̀lú ìkíni Àbọ̀rú Àbọ̀yè, èyí tí í ṣe ìkíni tí ó wọ́pọ̀ fún babaláwo.
Ipò náà, gẹ́gẹ́ bí àṣà ìṣẹ̀dálẹ̀ ṣe fi lélẹ̀ . Kí a tó bí ẹnì kọ̀ọ̀kan, olúkúlùkù a kúnlẹ̀ níwájú Olódùmarè láti yan orí, orí inú, èyí tí ó ru àyànmọ́ wọn: ohun tí wọn yóò ṣe, ohun tí wọn yóò ní, bí wọ́n yóò ṣe pẹ́ tó láyé, àti bí wọ́n yóò ṣe kú. Nígbà tí ènìyàn bá dé ayé, ó máa ń gbàgbé ohun tí ó yàn. Ọ̀rúnmìlà wà níbẹ̀ nígbà ìyànmọ́, kò sì gbàgbé.
Èyí ni ìdí tí ifá dídá fi ń ṣiṣẹ́ àti ìdí tí kì í fi í ṣe àfọ̀ṣẹ lásán . Ohun tí Ifá ń mú padà wá kì í ṣe ọjọ́ iwájú bí kò ṣe àwọn àdéhùn náà, ète mímú wọn padà wá sì ni pé a lè ṣe àtúnṣe sí àyànmọ́: a lè fi ebọ dín apá ibi kù, a sì lè pàdánù apá rere nípa kíkùnà láti ṣe ohun tí a béèrè fún. 04-cosmology ṣàlàyé orí, àyànmọ́, àti ìpín ní ẹ̀kúnrẹ́rẹ́, 05-ifa sì sọ̀rọ̀ nípa ohun tí ifá dídá fúnra rẹ̀ ní nínú.
Àbájáde méjì tó yẹ kí a mẹ́nu kàn. Àkọ́kọ́, Ọ̀rúnmìlà kò pinnu ohunkóhun. Ìròyìn ni ó ń jẹ́. Àṣẹ jẹ́ ti Olódùmarè, yíyàn sì jẹ́ ti ènìyàn fúnra rẹ̀. Èkejì, ètò náà kò gba gbọ́ pé kò sí àtúnṣe mọ́, nítorí pé mímọ àwọn àdéhùn náà gan-an ni ohun tí ń mú kí àtúnṣe ṣeé ṣe.
Ìfẹ̀gbẹ́kẹ̀gbẹ́ wọn jẹ́ ti ìṣètò. Ọ̀rúnmìlà mọ ohun tí ó yẹ kí a ṣe; Èṣù ń gbé e lọ. Ifá dídá tí ó pàṣẹ ẹbọ sinmi lé Èṣù láti gbé e jẹ, Èṣù sì wà nínú gbogbo Odù igba ó lé mẹ́rìnléláàádọ́ta (256) gẹ́gẹ́ bí ìránṣẹ́ olúkúlùkù. Àwọn orísun ṣe àpèjúwe wọn gẹ́gẹ́ bí àwọn alájọṣiṣẹ́ tímọ́tímọ́, pẹ̀lú Èṣù tí ó dá dúró dípò kí ó jẹ́ abẹ́lé. 08-esu sọ̀rọ̀ nípa èyí láti ẹ̀gbẹ́ Èṣù's.
A máa ń so àwọn méjèèjì pọ̀ nínú ìtàn, àpẹẹrẹ tí ó sì ń tún ara rẹ̀ sọ ni pé Èṣù ń dá ìṣòro sílẹ̀ tàbí fi í hàn, tí Ọ̀rúnmìlà sì ń pèsè ìwádìí ìdí ìṣòro .
A gbé e sí àárín àwọn irúnmọlẹ̀ àtẹ̀yìnwá nínú ìpínsísọ̀rí Awolalu, àwọn tí wọ́n ti wà kí ayé tó wà ní ipò rẹ̀ báyìí tí wọ́n sì jáde wá láti ọ̀dọ̀ Olódùmarè láìsí àjọṣe ènìyàn . Nínú àwọn àkọsílẹ̀ tó wọ́pọ̀, kì í ṣe ènìyàn tí a sọ di òrìṣà, èyí tí ó yà á sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ Ṣàngó àti lọ́dọ̀ Ọdùduwà.
Ipò rẹ̀ sí Olódùmarè súnmọ́ tòsí ju ti ọ̀pọ̀lọpọ̀ òrìṣà lọ, àwọn ẹsẹ Ifá sì ṣàpèjúwe rẹ̀ ní ti ìsúnmọ́ Olódùmarè àti ti iṣẹ́ tí a yàn fún un . Àmọ́ ṣá o, a kò bọ ọ́ gẹ́gẹ́ bí Olódùmarè fúnra rẹ̀, àwọn olùkà sì gbọ́dọ̀ ṣọ́ra fún àwọn àgbékalẹ̀ ti ọ̀rúndún ogún àti ogún-ó-lé-ọ̀kan tí ń fi Ifá hàn gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sìn Ọlọ́run kan ṣoṣo tí ó dá dúró pẹ̀lú Ọ̀rúnmìlà ní olórí rẹ̀, èyí tí ó jẹ́ ìdàgbàsókè ti ìgbà òde-òní tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbìyànjú àtúnbọ̀-sí-àṣà àti ìfìdí-múlẹ̀ láwùjọ àwọn tí ó fọ́nká sí ilẹ̀ òkèèrè. 09-orisa-today sọ̀rọ̀ lórí ìdàgbàsókè yẹn.
Àwọn àwọ̀ ewé àti yẹ́lò, tàbí nínú àwọn àkọsílẹ̀ kan àwọ̀ ilẹ̀ àti ewé, ìlẹ̀kẹ̀ àmì babaláwo sì ni ìdè, okùn ìlẹ̀kẹ̀ aláwọ̀ ewé àti yẹ́lò tí a ń so mọ́ ọrùn-ọwọ́.
Àwọn ohun-èlò. Àwọn ikin, ikin mẹ́rìndínlógún mímọ́, èyí tí í ṣe ohun-èlò tí ó ga jù lọ. ọpọ́n Ifá, ọpọ́n ifá. Ìróké, ohun ìkọfá. ọ̀pẹ̀lẹ̀, ọ̀pẹ̀lẹ̀. Gbogbo àwọn wọ̀nyí ni a sọ̀rọ̀ nípa wọn nínú 05-ifa àti nínú 07-arts, wọ́n sì jẹ́ ohun-èlò iṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí wọ́n ti jẹ́ ohun-èlò ìbọ.
Ọ̀sẹ̀ Ifá, ọjọ́ Ifá, ni ọjọ́ kejì nínú ọ̀sẹ̀ ọlọ́jọ́ mẹ́rin ti Yorùbá, a sì tún ń pè é ní Ọjọ́ Awo, ọjọ́ àwọn awo tàbí ti àwọn tí a kọ́ lẹ́kọ̀ọ́ awo. 23-the-ritual-year sọ̀rọ̀ nípa ọ̀sẹ̀ náà.
Iṣẹ́ àlùfáà. babaláwo, baba awo, láti ara bàbá pọ̀mọ́ ní pọ̀mọ́ awo (àṣírí, ohun ìjìnlẹ̀, ìbọ). Oyè obìnrin tí ó bá a mu tí a ń lò báyìí ni ìyánífá, ọ̀rọ̀ nípa sísọ obìnrin di awo Ifá sì jẹ́ ohun tí a ń jiyàn lé lórí gidigidi ní Nigeria àti láàárín àwọn tí ó fọ́nká sí ilẹ̀ òkèèrè, pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwé lórí rẹ̀. 05-ifa sọ̀rọ̀ lórí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti àríyànjiyàn náà.
Ṣàkíyèsí pé babaláwo jẹ́ amòye nínú Ifá, èyí sì jẹ́ ètò iṣẹ́ tí ó yàtọ̀ sí ti àwọn àlùfáà òrìṣà-cult tí a ṣàpèjúwe nínú 02-how-orisa-worship-is-organized . Àwọn méjèèjì kì í ṣe ipò kan náà, jíjẹ ọ̀kan kò sì fúnni ní èkejì.
Ìtàdógún, àkókò ọjọ́ mẹ́rìndínlógún tí babaláwo máa ń dáfá fún ara rẹ̀ àti fún àwọn oníbàárà rẹ̀, ló ń tò kàlẹ́ńdà iṣẹ́ náà lẹ́sẹẹsẹ.
Ọdún Ifá, àti ní Ilé-Ifẹ̀ Odún Agbọn ní Òkè Ìtasẹ̀, òkè tí ó ní í ṣe pẹ̀lú Ọ̀rúnmìlà, èyí tí í ṣe àpéjọ ọdọọdún pàtàkì ti babaláwo. Àwọn ọjọ́ pàtó yàtọ̀ síra, olùtòjọ yìí kò sì fìdí wọn múlẹ̀.
World Ifá Festival jẹ́ ètò ìgbàlódé kan tí ó ń fa àwọn olùṣe láti Nàìjíríà àti ilẹ̀ àtìpó mọ́ra, bíi World Sango Festival sì ni, ìdàgbàsókè ọ̀rúndún ogún àti ọ̀rúndún kọkànlélógún ni dípò àṣà àtọwọ́dọ́wọ́.
Cuba, Lucumí: Orula, tún jẹ́ Orunmila àti Orunla. Ó dáapọ̀ mọ́ San Francisco de Asís, ọjọ́ àjọ̀dún 4 October. Ìṣe ní Cuba pa ìyàtọ̀ mọ́ láàárín babaláwo, ẹni tí ń sin Orula tí ó sì ń ṣe Ifá, àti santero tàbí santera, ẹni tí a tẹ̀ sí oricha kan tí ó sì ń dáfá pẹ̀lú owó-ẹyọ mẹ́rìndínlógún, àjọṣepọ̀ láàárín àwọn méjèèjì sì jẹ́ ọ̀rọ̀ ètò tí ó wà láàyè tí ó sì le nígbà mìíràn nínú Lucumí ní Cuba. Idé de Orula, ìlẹ̀kẹ̀ ọwọ́ aláwọ̀ ewé àti yẹ́lò, ni àwọn ará Cuba tí ó pọ̀ gidigidi ń wọ̀, títí kan ọ̀pọ̀ àwọn tí a kò tẹ̀ ní ọ̀nà mìíràn, lẹ́yìn ayẹyẹ mano de Orula.
Brazil, Candomblé: Orunmilá / Ifá. Ní pàtàkì, ètò ìdáfá Ifá kò wà láàyè sínú Candomblé ti Brazil ní irú ọ̀nà tí ó gbà ní Cuba. Ìdáfá Candomblé ni a ń fi owó-ẹyọ ṣe, jogo de búzios, tí ó bá Yorùbá mẹ́rìndínlógún mu, ètò Ifá ikin mẹ́rìndínlógún pẹ̀lú àwọn babalaô tí ó jẹ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ rẹ̀ kò sì gbajúmọ̀ tó bẹ́ẹ̀. Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìyàtọ̀ ìgbékalẹ̀ tí ó ṣe kedere jùlọ láàárín àwọn àṣà àtìpó pàtàkì méjèèjì, ó sì tọ́ láti kíyèsí nítorí ó fi hàn pé ìfàkálẹ̀ jẹ́ pẹ̀lú àṣàyàn dípò pátápátá. 08-diaspora ṣe àlàyé èyí.
Esu as orisa in his own right: the messenger who carries sacrifice, the keeper of the crossroads, the activator of ase, the one who tests. The Satan conflation is handled in 04-cosmology; this page is about what Esu actually is.
The orisa of leaves and of the knowledge of what plants do, the one-limbed body, the iron staff of birds, and the relationship between Osanyin and the practising herbalist.
The competing scholarly definitions of òrìṣà, why "god" and "idol" are bad translations, what the numbers 201 and 401 are doing, and how òrìṣà relate to Olódùmarè and to the dead.
There is no Yoruba church. Òrìṣà devotion is organised town by town and lineage by lineage, with local priesthoods, local shrines, and local festivals, and this page explains how those structures work.
The cosmology, mythological narratives, priesthood structure, sacred geography, and Atlantic diaspora trajectories of Ọ̀rúnmìlà, the Yoruba divinity of wisdom and witness of destiny.
Ifá is a Yorùbá system for reaching a decision by casting a signature, retrieving the memorised verses filed under it, and reasoning from the precedents they contain.