Drummed Oríkì: Praise on the Dùndún
Oríkì delivered on the talking drum rather than the voice, with the patron deity of drumming's own praise text and a documented case of drummed praise used to warn a rival.
intermediatehigh·
Loading…
Oríkì delivered on the talking drum rather than the voice, with the patron deity of drumming's own praise text and a documented case of drummed praise used to warn a rival.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
13-oral-literature/11-drum-poetry.md ni àkójọpọ̀ ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ iṣẹ́ yìí lórí ọ̀rọ̀ tí a fi ìlù sọ gẹ́gẹ́ bí lítíréṣọ̀: agbára dùndún láti fi èdè Yorùbá èyíkéyìí hàn nípasẹ̀ ohùn tí a ń darí nípa fífà á tàbí tútù rẹ̀, ohun tí onílù fi ń kọ ọ̀rọ̀, àbá náà pé onílù máa ń di Àyàn nígbà tí ó bá ń lùlù, àti àwọn àpẹẹrẹ tí a ṣe lórí ọ̀rọ̀ ìlù tí a kọ sí àwọn egúngún Egúngún. 07-arts/arts-music-instruments-and-drum-language ní ẹ̀kọ́ nípa ìṣẹ̀dá ohun-èlò orin àti ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ nípa ìró ohùn rẹ̀ nínú. Kò sí èyíkéyìí nínú àwọn fáìlì méjèèjì tí ó tán gbogbo àwọn ohun tí ó jẹ mọ́ oríkì tí àkójọpọ̀ apá yìí mú wá. Fáìlì yìí fi ẹsẹ àkọsílẹ̀ méjì kún un: oríkì Àyàn, òrìṣà ti ìlù lílù fúnra rẹ̀, àti àkọsílẹ̀ lórí bí àgbà onílù kan ṣe lo oríkì lórí ìlù gẹ́gẹ́ bí ohun èlò fún ipa láwùjọ dípò kí ó jẹ́ oríkì lásán.
Gbogbo oríkì mìíràn nínú àkójọpọ̀ yìí ni a máa ń fi tàbí sọ nípasẹ̀ ìlù fún ẹlòmíràn. Èyí jẹ́ èyí tí a kọ sí òrìṣà tí ó ni ohun-èlò orin náà fúnra rẹ̀, a sì máa ń ké e kí a tó lo ìlù fún ohun mìíràn èyíkéyìí.
Àyàn Àgàlú, alùjó ìgbà, Aláàfin ọ̀run, Má jẹ́ kí ìlù wa dà, Má jẹ́ kí ọ̀rọ̀ wa ṣòro.
Àyàn Àgàlú, drummer of heaven, do not let our drum fail, nor our speech lose meaning.
Adeolu Ogunleye ló ṣe ìtumọ̀ rẹ̀, nínú ìwádìí kan lórí ẹgbẹ́ ìlù dùndún ti Yorùbá [S1].
Ohun tí ó ń sọ. Ẹ̀bẹ̀ fún àwọn ohun méjì tí ó sopọ̀ mọ́ ara wọn: pé kí ohun-èlò ìlù náà ṣiṣẹ́ dáradára, àti pé kí ọ̀rọ̀ tí ó ń sọ jáde jẹ́ èyí tí a lè gbọ́ yé. Ọ̀rọ̀ inú rẹ̀ ka ìlù lílù àti ọ̀rọ̀ sísọ sí agbára kan ṣoṣo tí ó lè kùnà papọ̀.
Pàtàkì rẹ̀. Èyí máa ń ya ìlù sí mímọ́ kí wọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí í lù ú, ó sì ń fi àṣẹ ẹ̀mí tí ó wà lẹ́yìn ọ̀rọ̀ tí onílù fẹ́ sọ múlẹ̀, nípa fífi ìlù hàn bí ohùn àrọ́pò àti afárá láàárín àwọn ẹ̀mí, àwọn baba ńlá, àti àwọn alààyè [S1]. Nígbà tí a bá kà á pẹ̀lú àlàyé 13-oral-literature/11-drum-poetry.md lórí àríyànjiyàn Ọláwọlé Fámúlẹ̀'s pé onílù máa ń di Àyàn nígbà tí ó bá ń lùlù, ẹsẹ ọ̀rọ̀ yìí ni àkókò tí a ń pe àyípadà náà wá dípò kí a kàn rò pé ó wáyé lásán: onílù kì í kàn gbé ohun-èlò orin náà kí ó sì di ohùn Àyàn, ó máa ń kọ́kọ́ tọrọ ni.
Àkókò tí a ń lò ó. Ṣáájú àwọn ìjáde ìlù lílù fún ẹ̀sìn àti fún ayẹyẹ lásán, ní àkókò ìtújẹ̀jẹ̀ fún Àyàn, àti níbi àwọn ọdún ìlù ọdọọdún, láti ọwọ́ àwọn àrólé onílù Àyàn [S1].
Àwọn àyípadà rẹ̀. Orísun náà tún ṣe àkọsílẹ̀ Amúnisọ̀rọ̀ lójú ọlọ́rọ̀ (ní tààrà, "ẹni tí ń sọ̀rọ̀ níwájú ọlọ́rọ̀") àti Àyàn Àgàlú ọba ìlù ("Àyàn Àgàlú, ọba ìlù") gẹ́gẹ́ bí oríkì tí ó jẹ mọ́ ọn [S1], tí a kò ṣe àlàyé wọn lọ́tọ̀ọ̀tọ̀ níbí.
Àkọsílẹ̀ tí ó ṣe kedere jùlọ nínú àkójọpọ̀ yìí lórí bí onílù ṣe lo oríkì láti tún ipò láwùjọ ṣe ní àkókò gidi, dípò kí ó kàn jẹ́ láti ṣe ayẹyẹ rẹ̀ lásán.
O jù wọ́n lọ, O kìíì s'ẹ̀gbẹ́ ẹ wọn. Ẹgbẹẹ Baba wọn lò nṣe. Ìwọ la fi seé, Ìwọ la fi s'àgbàlagbà. Ìwọ la fi seé. B'ẹ̀nìkán nṣe kọ́ndú, kọ́ndú, kọ́ndú, Ìwọ la fi seé, Ìwọ la fi s'àgbàlagbà.
You surpass them, you are not their equal. You are their father's mate. You are the one chosen, you have been made the elder. You are the one chosen. Even if someone grumbles willy-nilly, you are the one chosen, you are made the elder.
Kayode M. Samuel ló ṣe ìtumọ̀ rẹ̀, tí a kọ sílẹ̀ láti ọ̀dọ̀ àgbà onílù dùndún Ayanlere Ayanwonu [S2].
Ohun tí ó ń sọ. Lójúfò rẹ̀, ó jẹ́ ìgbéga tí ó ṣe kedere fún olùtìlẹ́yìn lórí àwọn alátakò tí a kò dárúkọ. Àtúnwí ìwọ la fi seé ("ìwọ la fi síwájú/yàn") ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ègbè ìfọwọ́sí, àti pé ìlà tí ó sọ nípa kíkùn mẹ́nubà wíwà àtakò, láìdárúkọ ẹnikẹ́ni ní pàtó.
Pàtàkì rẹ̀. Àtúnyẹ̀wò orísun náà fúnra rẹ̀ gbé èyí kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí agbára dùndún láti ṣe oríkì àìròtẹ́lẹ̀ ní ọ̀nà àrékendá, nípa gbígbé ọlá ẹni náà ga nígbà tí ó sì ń tẹ àwọn alátakò lójú tí ó sì ń kìlọ̀ fún wọn ní kọ̀rọ̀ nípasẹ̀ àwàdà àti àpèjúwe tí a fi ìlù sọ [S2]. Nítorí pé a kò dárúkọ àwọn alátakò náà rí, tí a kàn fi ọwọ́ sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ "bí ẹnìkan bá ń kùn," ẹsẹ ọ̀rọ̀ náà ń mú ipa wá láwùjọ láìfún ẹnìkọ̀ọ̀kan ní àyè láti bínú ní gbangba, èyí tí í ṣe ọ̀nà àwáwí kan náà tí 13-oral-literature/11-drum-poetry.md ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ fún ọ̀rọ̀ ìlù tí a kọ sí àwọn egúngún: ìlù lè sọ ohun tí ọ̀rọ̀ ẹnu ènìyàn tààrà kò lè sọ láìrí ìbáwí.
Àkókò tí a ń lò ó. Níbi àwọn ìpàdé àwùjọ, ìpàdé ìṣèlú, ìjẹoyè àti àwọn ayẹyẹ àjọyọ̀ àwùjọ, láti ọwọ́ Ayanlere Ayanwonu, ní Ọ̀gbọ́mọ̀ṣọ́, Ìpínlẹ̀ Ọ̀yọ́ [S2].
Àwọn àkíyèsí. Ẹsẹ ọ̀rọ̀ yìí wà láàárín oríkì oríkì àti iṣẹ́ àbùkù tí 13-oral-literature/07-ofo-and-ayajo.md àti àwọn fáìlì Egúngún ṣe àlàyé rẹ̀ ní kíkún síi; a gbé e kalẹ̀ níbí nítorí pé èdè ìlò rẹ̀ àti àkóónú rẹ̀, ìgbéga olùtìlẹ́yìn tí a dárúkọ nípasẹ̀ oríkì tí ó jọ ti ìran, jẹ́ oríkì dípò kí ó jẹ́ ọfọ̀ tàbí èpè, bó tilẹ̀ jẹ́ pé iṣẹ́ rẹ̀ láwùjọ fẹsẹ̀ múlẹ̀ sí ìkìlọ̀.
Kókó méjì, tí ó ṣe pàtó sí oríkì dípò èdè ìlù lápapọ̀, jáde wá látàrí fífi àwọn ẹsẹ ọ̀rọ̀ méjèèjì yìí sí ẹ̀gbẹ́ àlàyé 13-oral-literature/11-drum-poetry.md.
Ìyàsímímọ́ ń ṣáájú iṣẹ́. Ẹsẹ ọ̀rọ̀ Àyàn fi hàn pé oríkì tí a fi ìlù lù kì í ṣe oríkì tí a fi ẹnu sọ lásán tí a gbé lọ sí ọ̀nà mìíràn; a máa ń kọ́kọ́ bá ohun-èlò náà fúnra rẹ̀ sọ̀rọ̀ kí a sì bẹ̀ ẹ́ láti fọwọ́sowọ́pọ̀ kí oríkì ènìyàn tó bẹ̀rẹ̀. oríkì tí a ké kò ní ìgbésẹ̀ tí ó bá a dọ́gba, nítorí pé ohùn ẹnu kò nílò àṣẹ ẹ̀sìn ọ̀tọ̀ láti ṣiṣẹ́ bí ìlù mímọ́ ti ń ṣe.
Àìdánilójú ọ̀rọ̀ ìlù ṣe é lò, kì í ṣe ààlà lásán. 13-oral-literature/11-drum-poetry.md ṣàkọsílẹ̀ pé ọ̀rọ̀ ìlù kò péye pátápátá nítorí pé ìsọfúnni nípa ẹ̀yà ìró kò sí, tí olùgbọ́ sì gbọ́dọ̀ wá a jáde láti inú àyíká ọ̀rọ̀, èyí tí ó jẹ́ òtítọ́ tí a sábà máa ń jíròrò gẹ́gẹ́ bí ìkálọ́wọ́kò lórí ìbánisọ̀rọ̀. Ọ̀rọ̀ Ayanwonu fi hàn pé àìpé kan náà yìí ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun àmúlò: láìdárúkọ ẹnì kankan ní tààràtà, onílù lè pọ́n olùtìlẹ́yìn kí ó sì kìlọ̀ fún alátakò lẹ́ẹ̀kan náà, pẹ̀lú bí olùgbọ́ kọ̀ọ̀kan ti ní òmìnira láti pinnu iye tí ìkìlọ̀ náà kàn wọ́n mọ.
[S1] Ogunleye, Adeolu, "The Yoruba Dundun Drum Ensemble: A Panoramic Incursion into Its Mysteries" (2019). https://www.scribd.com/document/561008064/Adeolu-Ogunleye-Yoruba-Dundun-Drum-Ensemble-A-Panoramic-Incursion-Into-Its-Mysteries [S2] Samuel, Kayode M., "Rethinking the Dynamics of Yorùbá Dùndún Music Resource Materials in the Context of Claudius Olayemi Olaniyan's Scholarship," African Musicology Online 10.2 (2020), pp. 96-120. DOI 10.4314/amo.v10i2. Performance transcribed from master drummer Ayanlere Ayanwonu.
The dùndún as a literary instrument rather than a technical curiosity: oríkì and proverbs delivered on the drum, what the drummer composes from, and how drummed, sung and spoken text relate in one performance.
How the hourglass pressure drum is built and why it can speak, how bàtá encodes speech differently and why scholars disagree about it, the Àyàn drumming lineages, and worked examples of drummed Yoruba with the acoustic measurements behind them.
The occasions on which oríkì is actually chanted, the royal awakening and market-day forms, and how payment shapes what a performer says, illustrated with texts the genre files in this section do not carry.
Six documented Ògún oríkì texts from four different scholarly sources, showing the deity's seven manifestations, his contradictions, and a chanter's personal claim on him.
The complete classification of oríkì by subject, orílẹ̀ through eranko, with a worked text for each kind and the boundary cases that show the categories are not airtight.
How oríkì is built from independent units rather than narrative sequence, and the specific mechanisms, tonal, structural, and referential, that make it resist translation.