Oríkì in Contemporary Life
Oríkì composed and performed today, for a doctor, for a masked pop musician, and for the Christian God, showing the form still generating new texts rather than only preserving old ones.
intromedium·
Loading…
Oríkì composed and performed today, for a doctor, for a masked pop musician, and for the Christian God, showing the form still generating new texts rather than only preserving old ones.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
13-oral-literature/14-continuity-into-the-present.md ni àkọsílẹ̀ kíkún ti àkójọpọ̀ yìí lórí bí àwọn ẹ̀ka orin àti ewì alẹnumọ́le, títí kan oríkì, ṣe ń fún jùjú, fújì, ewì àti Afrobeats ní oúnjẹ, àti ohun tí fíìmù, tíátà àti ètò ọrọ̀-ajé iṣẹ́-ọnà ìpolówó ti ṣe pẹ̀lú wọn. Fáìlì yìí kò tún àkọsílẹ̀ yẹn sọ. Ó ṣàfihàn àwọn ọ̀rọ̀ oríkì mẹ́rin pàtó tí a ṣe àkọsílẹ̀ wọn ní àwọn àyíká ti òde-òní, orin ìyìn àríyá fún oníṣègùn kan, Ògún oríkì kan tí a kọ níbi àpèjẹ ohùn ní yunifásítì kan, oríkì a-kọjú-ìwà-ọ̀tọ̀kùlú kan tí a kọ fún olórin olókìkí tó wọ ìbòjú, àti oríkì ìjọsìn ìhìnrere kan tí a kọ sí Ọlọ́run Kristẹni, tí gbogbo mẹ́rẹ̀ẹ̀rin wá láti inú ìwádìí kan ṣoṣo tí a yà sọ́tọ̀ fún un, tí ó sì ń fi bí àkójọpọ̀ orin ti òde-òní ṣe rí ní ti gidi hàn dípò kìkì sísọ pé ó ń ṣẹlẹ̀.
Ṣèhìndèmí, doctor tó mọ̀ye B'álàìsàn bá lọ sọ́dọ̀ rẹ̀, á sàn kíá, Ṣèhìndèmí, doctor tó mọ̀ye Ẹ̀yin oníṣàìsàn, ẹ jẹ́ lọ fún 'wòsàn kíá, Ṣèhìndèmí Doctor Ṣèhìndèmí Doctor, mo gbà fún ọ Ṣèhìndèmí Doctor o.
Shehindemi is a brilliant doctor. Sick people treated by him get well quickly, Shehindemi is a brilliant doctor. Whoever is sick should hurry to him for treatment. Shehindemi Doctor, Shehindemi Doctor, I congratulate you, Shehindemi Doctor O.
Tí Aaron Carter-Ényì túmọ̀ [S1].
Ohun tí ó sọ. Oríkì kúkúrú kan tí a gbé lé orí àbá kan ṣoṣo pátápátá, agbára iṣẹ́ dọ́kítà náà, tí a tún sọ tí a sì mú lágbára kọjá àwọn ìlà dípò kí a gbilẹ̀ sí i. Ní ti ìgbékalẹ̀, èyí ni ọ̀nà àkójọpọ̀-àkúnpọ̀ kan náà tí oriki-poetics-and-untranslatability ṣàpèjúwe fún àwọn ohun àtijọ́, tí a lò fún kókó kan tí àkójọpọ̀ àtijọ́ kò lérò rí.
Pàtàkì rẹ̀. Ìwádìí Carter-Ényì ṣe àkọsílẹ̀ èyí gẹ́gẹ́ bí àpẹẹrẹ bí a ṣe ń mú àwọn àpẹẹrẹ oríkì oríkì bá ìgbé-ayé àwùjọ Nàìjíríà ti òde-òní mu, àwọn ayẹyẹ àríyá, àwọn àyíká jùjú àti fújì, láti ṣe ayẹyẹ àwọn àṣeyọrí àti iṣẹ́ ti òde-òní, ní pàṣípààrọ̀ fún "ọwọ́ títà" owó tí àwọn olùtìlẹ́yìn ń fún àwọn olórin lójú ẹsẹ̀ [S1]. Ètò ọrọ̀-ajé ìyìn-fún-owó tí 13-oral-literature/13-the-performers.md àti yoruba-rara ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ fún àwọn akéwì rárà ń ṣiṣẹ́ lọ́nà kan náà níhìn-ín; ohun tí ó yípadà ni kókó ọ̀rọ̀, láti orí ìran àti ọlá ológun sí oyè ẹ̀kọ́ ìṣègùn.
Bí a ṣe kọ ọ́. Ní àwọn ayẹyẹ àríyá àwùjọ ti òde-òní, àwọn eré ilé-ìtura alẹ́ àti àwọn ìpàdé ẹgbẹ́ akọrin jùjú olókìkí, látọwọ́ àwọn akọrin ìyìn jùjú [S1].
Ògún, onírè, ọkọ̀ ọ mi. Ọlásọ n'ílé fímọ̀bímọ̀ bora Aṣọ iná ló múbora, Èwù ẹ̀jẹ̀ ló wọ̀ sọ́rùn o.
Ogun, god of iron, my husband. He has clothes but wears palm fronds. He uses robes of fire as his cover, a shirt of blood is what he puts on.
Tí Aaron Carter-Ényì túmọ̀, láti inú iṣẹ́ àkọsílẹ̀ eré látọwọ́ Máyọ̀wá Adéyẹmọ níbi World Voice Day ti University of Lagos, 2013 [S1].
Ohun tí ó sọ. Àkójọ Ògún oríkì àtijọ́, àwòrán iná àti ẹ̀jẹ̀ náà bákan náà pẹ̀lú àwọn ohun èlò ààfin àti ìjálá àwọn ọdẹ tí fáìlì Ògún ti abala yìí gbé kalẹ̀, láìyípadà nínú àkóónú láti inú àkójọpọ̀ àtijọ́.
Pàtàkì rẹ̀. Ohun tí ó jẹ́ ti òde-òní níhìn-ín kì í ṣe ọ̀rọ̀ inú rẹ̀ bí kò ṣe àyíká rẹ̀: òrìṣà oríkì mímọ́ tí a ké níbi àpèjẹ àṣà yunifásítì tí a ṣètò dípò ibi ojúbọ tàbí àpèjọ àwọn ọdẹ. Èyí ṣe àkọsílẹ̀ bí ohun èlò oríkì mímọ́ tí kò yípadà ṣe wà láàyè nínú àwọn àyè àwùjọ gbogbogbò àti ti iṣẹ́-ọnà, tí ó yàtọ̀ sí ìbámu orin olókìkí tí àwọn ọ̀rọ̀ mẹ́ta yòókù nínú fáìlì yìí fi hàn [S1].
Bí a ṣe kọ ọ́. Níbi àwọn eré àṣà, àwọn àfihàn ohùn yunifásítì àti tíátà eré oníṣe, látọwọ́ olùkópa tí a dárúkọ Máyọ̀wá Adéyẹmọ [S1].
Lágbájá... ìyá rẹ̀ jẹ́ ẹni tí ó ń ta pọ̀nmọ́.
Lagbaja ("somebody, anybody, nobody")... his mother is the one who sells cowskin.
Tí Aaron Carter-Ényì túmọ̀ [S1].
Ohun tí ó sọ. Ọ̀rọ̀ náà lágbájá fúnra rẹ̀ jẹ́ àbá-orúkọ, tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ "ẹnì-kan-báyìí," tí a ń lò nínú èdè Yorùbá láti dúró fún ẹni tí a kò dárúkọ, olórin Nàìjíríà tí ó sì ń kọrin lábẹ́ orúkọ yẹn ń wọ ìbòjú lórí ìpele, tí ó kọ̀ láti jẹ́ kí a mọ òun ní pàtó. oríkì tí a kọ fún un yí iṣẹ́ àbínibí ẹ̀ka orin náà padà kọjú sẹ́yìn.
Pàtàkì rẹ̀. oríkì ìnagijẹ àti oríkì orílẹ̀ àtijọ́ máa ń tẹnumọ́ ìran olókìkí, gẹ́gẹ́ bí oriki-typology àti àwọn fáìlì orílẹ̀ nínú abala yìí ti fi hàn ní kíkún; ọ̀rọ̀ yìí ṣe òdì kejì rẹ̀ pẹ̀lú ìmọ̀mọ̀-ṣe, nípa fífi iṣẹ́ gbogbogbò ti títà awọ màlúù fún ìyá olórin olùbòjú náà (pọ̀nmọ́, oúnjẹ Nàìjíríà tí ó wọ́pọ̀ tí ó sì pọ̀ lówó), ìbẹ̀rẹ̀ ti àwọn òṣìṣẹ́ dípò ti àwọn ọ̀tọ̀kùlú. Carter-Ényì ka èyí sí orin olókìkí ti òde-òní tí ń lo ìtòlẹ́sẹẹsẹ ìyìn ti oríkì fúnra rẹ̀ láti ṣàríwísí ipò-àṣẹ àtọwọ́dọ́wọ́ ti ẹ̀ka náà àti àìdọ́gba lẹ́yìn-ìjọba-amúnisìn, nígbà tí ó sì ṣì ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà tí a lè mọ̀ kedere gẹ́gẹ́ bí oríkì [S1].
Bí a ṣe kọ ọ́. Nínú ìgbéjáde fídíò orin ti òde-òní àti àwọn àpèjẹ orin olókìkí, tí a gbà pé ó wá látọwọ́ Asùn'jálá Kojo Àyánwọlá àti Lágbájá [S1].
Àwọn àkíyèsí. Èyí ni àpẹẹrẹ tí a ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ kedere jùlọ nínú àkójọpọ̀ yìí ti oríkì tí a kọ gẹ́gẹ́ bí àfefé-ẹlẹ́yà ti àwọn ìlànà tirẹ̀ dípò lílo wọn ní tòótọ́, ó sì yẹ láti kà á lẹ́gbẹ̀ẹ́ kókó gbogbogbò ti 13-oral-literature/00-index.md pé oríkì ni ohun èlò àkọ́kọ́ tí àwọn ẹ̀ka orin mìíràn ń lò: níhìn-ín olórin olókìkí kan lo àpẹẹrẹ oríkì ní pàtó láti sọ kókó kan nípa àkójọpọ̀ àti ipò-àṣẹ, kì í ṣe kìkì láti gba ìyìn láti inú rẹ̀ nìkan.
Kábíyèsí Olódùmarè... Àtàbàtúbú Olódùmarè... Ọba tó ń gbénú wúndíá ṣọ̀lá, tó ń gbénú adélébọ̀ ṣògo, Ẹlẹ́rù n'ìyìn, ọ̀gá ògo!
Almighty God who no one dares to question, the King who rules in Heaven and on earth... Almighty God who works wonders, holy God who does holy things... Fearful and mighty God... King who dwells in the virgin in majesty, who dwells in the married woman in glory, Fearful in praises, most high in glory!
Faustina Daniels Aboagye àti ẹgbẹ́ akọsílẹ̀ Makolad Praise ló ṣe ìtumọ̀ rẹ̀, látinú àkọsílẹ̀ orin ìhìnrere "Kosoba" [S2].
Ohun tí ó sọ. Àwọn oríkì ọba Yorùbá àbáláyé, Kábíyèsí ("ọlá yín, ẹni tí a kò lè bi lẹ́ẹ̀kùn"), ọba ("ọba"), tí a lò fún Ọlọ́run àwọn Kristẹni, tí a dà pọ̀ mọ́ ẹ̀kọ́ ìgbàgbọ́ Kristẹni kedere (ìbímọ wúńdíá) nínú ètò oríkì kan ṣoṣo.
Pàtàkì rẹ̀. Èyí ṣe àkọsílẹ̀ ohun tí orísun náà pè ní ìṣàṣàrò àṣà ti oríkì sínú orin ìhìnrere Yorùbá, ìjọsìn ní ilẹ̀ òkèèrè àti orí ẹ̀rọ ayélujára, níbi tí ẹni tí a ń kọ oríkì fún ti yí padà láti orí àwọn òrìṣà àti àwọn baba ńlá àṣà ìbílẹ̀ sí Ọlọ́run Ábúráhámù, nígbà tí àwọn ètò ìgbékalẹ̀, oríkì ọba tí ń gbòòrò sí i, pípè tààràtà, pípè ẹ̀rù pẹ̀lú inú rere, sì wà ní ìbámu kedere pẹ̀lú ti oríkì [S2]. Èyí ni àpẹẹrẹ tí ó ṣe kedere jùlọ nínú àkójọ apá yìí lórí bí ìgbékalẹ̀ ẹ̀yà orin náà ṣe wà títí lẹ́yìn àyípadà pátápátá nínú àkóónú ẹ̀sìn, èyí tí ó yàtọ̀ sí bí àkóónú tí kò yípadà ṣe wà títí nínú àyíká tuntun bí ọ̀rọ̀ Ògún/World Voice Day lókè yìí ti fi hàn.
Ìgbékalẹ̀ rẹ̀. Ní àkókò ìsìn ṣọ́ọ̀ṣì Kristẹni, àfihàn orin ìhìnrere lórí ayélujára àti àwọn àpèjọ orin ìyìn, tí a fún Makolad Praise pẹ̀lú TeePraize ní ọlá rẹ̀, 2024 [S2].
Àwọn àkíyèsí. Orísun fún ọ̀rọ̀ yìí jẹ́ fídíò tí a fi sí orí ẹ̀rọ ayélujára dípò àkọsílẹ̀ ìmọ̀ ẹ̀kọ́, kò sì sí orúkọ olùtúmọ̀ ẹnì kọ̀ọ̀kan yàtọ̀ sí àwọn tí a dárúkọ lókè yìí; ìgbékalẹ̀ àtúnyẹ̀wò náà (ìṣàṣàrò àṣà ti oríkì sínú ìjọsìn Kristẹni) jẹ́ èyí tí a fẹsẹ̀ rẹ̀ múlẹ̀ nínú àwọn iṣẹ́ ìmọ̀ ẹ̀kọ́ gbòòrò tí àwọn fáìlì míràn nínú àkójọ yìí tọ́ka sí [S2].
Nígbà tí a bá kà wọ́n gẹ́gẹ́ bí àkójọ kan, àwọn ọ̀rọ̀ wọ̀nyí ṣe àkọsílẹ̀ àwọn ohun ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ mẹ́ta tí àṣà Yorùbá òde-òní ń ṣe pẹ̀lú oríkì, èyí tí a kò gbọ́dọ̀ kó pọ̀ sínú àbá kan ṣoṣo nípa "ìwàláàyè." Oríkì dókítà náà fi hàn pé ìrìn-àjò ọrọ̀-ajé ń tẹ̀síwájú láìyípadà sínú àwọn iṣẹ́ tuntun. Ìfihàn World Voice Day fi hàn pé àkóónú mímọ́ tí a kò yí padà wà ní pípé nínú àyíká tí kì í ṣe ti ẹ̀sìn. Ọ̀rọ̀ Lágbájá fi hàn pé a lo ìgbékalẹ̀ náà lòdì sí àṣà rẹ̀ gangan, fún àwàdà àti àríwísí àwùjọ. Ọ̀rọ̀ ìhìnrere fi hàn pé ìgbékalẹ̀ náà wà títí ju àkóónú ẹ̀sìn àkọ́kọ́ rẹ̀ lọ pátápátá. 13-oral-literature/14-continuity-into-the-present.md sọ nípa ìtàn orin àti ti ìgbóhùnsáfẹ́fẹ́ lẹ́yìn àwọn mẹ́rẹ̀ẹ̀rin; fáìlì yìí wà láti fi àwọn ọ̀rọ̀ gangan tí ìtàn náà mú jáde hàn.
[S1] Carter-Ényì, Aaron, "'Lùlù fún wọn': Oríkì in Contemporary Culture" (2018). https://www.researchgate.net/publication/322646271_Lulu_fun_won_Oriki_in_Contemporary_Culture [S2] Makolad Praise ft. TeePraize, "Kosoba" (live gospel performance, 2024), transcribed and translated by Faustina Daniels Aboagye and the Makolad Praise team. https://www.facebook.com/gmusicplus/videos/worship-but-in-yoruba-or%C3%ADk%C3%AC-just-wait-till-they-start-praising-chills-every-time-/1020089209503460/ Cited as a social media source; confidence on this text is medium, matching the section's general standard for web-circulated rather than print-scholarly material.
How the oral genres feed juju, fuji, ewi and Afrobeats, how film and theatre use them, what is actually being lost, and what archives and projects exist to hear the material.
The secular chanting genre of praise, who the rárà singer is and how the performance is shaped by the audience paying for it, and the accuracy that makes rárà more than flattery.
Six documented Ògún oríkì texts from four different scholarly sources, showing the deity's seven manifestations, his contradictions, and a chanter's personal claim on him.
The occasions on which oríkì is actually chanted, the royal awakening and market-day forms, and how payment shapes what a performer says, illustrated with texts the genre files in this section do not carry.
The complete classification of oríkì by subject, orílẹ̀ through eranko, with a worked text for each kind and the boundary cases that show the categories are not airtight.
How oríkì is built from independent units rather than narrative sequence, and the specific mechanisms, tonal, structural, and referential, that make it resist translation.