Omolaye 2023 as a Source for Yorùbá Folktale

Àwọn àlọ́ mẹ́rin nínú abala yìí wá láti inú àpilẹ̀kọ àrọ́wọ́tó kan ṣoṣo: Bamidele Omolaye, "Aesthetics and Utilitarian Essence of Selected Yorùbá Folktales," tí a tẹ̀ jáde nínú Accelerando: Belgrade Journal of Music and Dance ní ọdún 2023 [S1]. Omolaye wà ní Department of Music ní Obafemi Awolowo University, Ile-Ifẹ̀.

Òun ni orísun tó níye lórí jùlọ nínú abala yìí pẹ̀lú ìyàtọ̀ títóbi, ó sì ní àbùkù kan tó ń darí gbogbo àyọlò tí a mú jáde láti inú rẹ̀.

Ìdí tí ó fi jẹ́ orísun tó dára jùlọ níhìn-ín

Ó dárúkọ àwọn olùsọfúnni rẹ̀. Àpilẹ̀kọ náà ní àtẹ kan tó ń fúnni ní orúkọ olùsọfúnni, ọjọ́-orí, akọ tàbí abo, ìlú àti ọjọ́ tí a gbà á fún àlọ́ kọ̀ọ̀kan: Pa. Oduremi Eluwole, 80, ti Oke-Ola Modakeke, 12 March 2022; Elder Adeoye Olarewaju, 75, ti Akodi-Aga, Ile-Ifẹ̀, 3 February 2022; Mr. Adisa Yusufu, 68, ti Oke-Oniti, Oshogbo, 26 January 2022 [S1]. Ní ìfiwéra pẹ̀lú Ellis, ẹni tí kò dárúkọ ẹnì kankan (alo-ellis-1894-as-a-source), àti Ogumefu, ẹni tí kò dárúkọ ẹnì kankan tí kò sì sọ ìlànà kankan (alo-ogumefu-1929-as-a-source), èyí ni ìyàtọ̀ láàárín àkọsílẹ̀ àti ìwé.

Àdéhùn ìjìnlẹ̀ tí àkójọ yìí ń tẹ̀lé béèrè fún dídárúkọ àwọn ènìyàn tí wọ́n ru àṣà náà. Fún mẹ́ta lára àwọn àlọ́ tí ó wà nínú abala yìí, èyí ṣeé ṣe, ó sì ṣeé ṣe nítorí àpilẹ̀kọ yìí.

Ó tẹ àwọn orin náà jáde ní Yorùbá. Àwọn orin Ìjàpá mẹ́tẹ̀ẹ̀ta àti orin Olúrónbí ni a fi fúnni ní Yorùbá pẹ̀lú àlàyé ìtumọ̀ lórí-ìlà-dé-ìlà ní èdè Gẹ̀ẹ́sì. Fẹ́rẹ̀ẹ́ má sí ohun mìíràn tí ó wà fún olùkójọ yìí tí ó ṣe bẹ́ẹ̀. Ellis tẹ ọ̀rọ̀ ègbè Yorùbá kan ṣoṣo jáde nínú àlọ́ mẹ́wàá; Parkinson tẹ ìlà kan tí a kò túmọ̀ jáde; Ogumefu kò tẹ èyíkéyìí jáde rárá.

Ó fi ojú orin wo àwọn orin náà. Omolaye pèsè àkọsílẹ̀ orin sí orí ìlà (staff notation) ó sì ṣàpèjúwe ètò orin náà: hemitonic pentatonic scale, compound duple metre, ìwọ̀n ohùn tí aṣáájú akọrin gbé kalẹ̀ [S1]. Ó tún pín àwọn orin náà ní ìsọ̀rí nípa àpẹẹrẹ ìhùwàsí wọn, ní pípínyà àpẹẹrẹ call-and-response tí ó múná dóko, níbi tí aṣáájú ti ń pe ìlà tí ń yípadà tí ẹgbẹ́ sì ń fi ọ̀rọ̀ tí kò yípadà dáhùn, kúrò nínú antiphony ti ẹnìkan-àti-ègbè [S1]. Mẹ́ta nínú àwọn àlọ́ mẹ́rin náà lo oríṣi àkọ́kọ́, Olúrónbí sì lo èkejì. Èyí ni irú ẹ̀kúnrẹ́rẹ́ àlàyé tí ó sọ àkọsílẹ̀ yoruba-alo nípa àpagbè di ohun gidi dípò àbá èrò orí lásán.

Àwọn ẹlẹgbẹ́ olùwádìí ti yẹ̀ ẹ́ wò ó sì wà ní àrọ́wọ́tó gbogbo ènìyàn. Wọ́n gbà á ní 28 November 2022, tẹ́wọ́gbà á ní 25 December 2022, tẹ̀ ẹ́ jáde ní 23 February 2023 [S1].

Ó sọ ohun tí a fi ń pa àwọn àlọ́ náà fún. Fún àlọ́ kọ̀ọ̀kan Omolaye ròyìn ẹ̀kọ́ tí a fẹ́ kọ́ni, èyí tí í ṣe àgbékalẹ̀ nípa lílo rẹ̀ fún ẹ̀kọ́ dípò ìtumọ̀ olùtúpalẹ̀ tí a gbé kà á lẹ́yìn tí àkókò ti kọjá.

Àbùkù náà

Àpilẹ̀kọ náà kò tẹ àmì-ìsàlẹ̀ kankan jáde. Kò sí ẹ̀yọ kan pàápàá. Kò sí ẹ, kò sí ọ bẹ́ẹ̀ ni kò sí ṣ níbikíbi nínú àkọsílẹ̀ Yorùbá rẹ̀, gẹ́gẹ́ bí a ti lè fìdí rẹ̀ múlẹ̀ nípa wíwá inú àpilẹ̀kọ náà. Àwọn àmì ohùn òkè àti ìsàlẹ̀ wà níbẹ̀, nítorí náà àmì ohùn wà níbẹ̀ ní apá kan, ṣùgbọ́n ìpele àmì-ìsàlẹ̀ ti àkọtọ́ Yorùbá, èyí tí ó ya fáwẹ́lì méje sọ́tọ̀ kúrò nínú márùn-ún àti ṣ kúrò lára s, kò sí níbẹ̀ rárá jákèjádò.

Èyí jẹ́ àdánù nínú ìtẹ̀wé dípò àbùdá ẹ̀ka-èdè tàbí yíyàn ọ̀nà ìkọ̀wé: àwọn àmì ohùn kù ṣùgbọ́n àwọn àmì-ìsàlẹ̀ lábẹ́ àwọn lẹ́tà náà kò kù, èyí tí í ṣe àmì ìkùnà fọ́ọ̀ǹtì tàbí ìkóòdù láàárín àkọsílẹ̀ àfọẃọ́kọ àti ìtẹ̀jáde.

Ohun tí àkójọ yìí ṣe sí i. Kò sí nǹkan kan, pẹ̀lú ìmọ̀ọ́mọ̀. Orin kọ̀ọ̀kan láti orísun yìí ni a tún gbé jáde gẹ́gẹ́ bí a ti tẹ̀ ẹ́, láìsí àwọn àmì-ìsàlẹ̀, tí a sì fi àmì sí i nínú fáìlì níbi tí ó ti farahàn. Òfin tí a sọ nínú àkọsílẹ̀ ìkọ́lé àkójọ ni pé níbi tí orísun kan bá ti tẹ Yorùbá láìsí àwọn àmì kíkún, a ó tún un gbé jáde ní ipò yẹn a ó sì fi àmì sí i, nítorí pé pípèsè àwọn àmì tí ó sọnù ń pèsè ìwé-kíkà tí orísun náà kò fúnni.

Ìdẹwò láti tún un ṣe wà ní gidi níhìn-ín, nítorí ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà àkọsílẹ̀ tí a fẹ́ kọ ṣe kedere sí olùkàwé Yorùbá kan: bé bè jẹ́ bẹ̀bẹ̀ kedere, tó se jẹ́ tó ṣe kedere, omo rè jẹ́ ọmọ rẹ̀ kedere. Ṣùgbọ́n "kedere" ń ṣe iṣẹ́ kan tí olùkójọ kò ní ẹ̀tọ́ láti ṣe ní ìkọ̀kọ̀, àti pé àkójọ tí ó bá ń tún àwọn orísun rẹ̀ ṣe ní ìdákẹ́rọ́rọ́ kò ṣeé fi wéra pẹ̀lú wọn láti yẹ̀ ẹ́ wò. Níbi tí ọ̀rọ̀ tí a fẹ́ kọ kò bá ti ní ìṣiyèméjì, abala yìí ṣe àkíyèsí rẹ̀ nínú àlàyé ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-sí-ọ̀rọ̀ ó sì sọ pé òun ń ṣe bẹ́ẹ̀.

Àbájáde kan tí ó yẹ láti sọ: àwọn àlàyé ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-sí-ọ̀rọ̀ fún àwọn orin Omolaye nínú abala yìí jẹ́ ti olùkójọ fúnra rẹ̀, tí a kọ́ lórí èdè Gẹ̀ẹ́sì Omolaye, wọ́n sì gbé ìgbẹ́kẹ̀lé tí ó wà láàárín-méjì fún ìdí yẹn. Ìtumọ̀ gbòòrò ni ó pèsè, kì í ṣe àlàyé ọ̀rọ̀-dé-ọ̀rọ̀.

Ohun tí àpilẹ̀kọ náà ní nínú

Àwọn àlọ́ mẹ́rin, nínú èyí tí mẹ́ta jẹ́ àlọ́ Ìjàpá:

• Ìjàpá àti Babaláwo, oògùn ìbímọ tí a tọ́ wò lẹ́ẹ̀mẹ́ta. alo-ijapa-and-the-babalawo
• Asín àti Òkéré, asín àti òkéré, tí ń ṣàlàyé imú ìjàpá. alo-why-the-tortoise-nose-is-small
• Ìjàpá àti Erin, erin tí a tàn lọ sí ibi ìfi-ọba-jẹ èké. alo-ijapa-and-erin-the-false-coronation
• Olúrónbí àti Olúwéré, ọmọ tí a jẹ́ ẹ̀jẹ́ rẹ̀. alo-oluronbi-and-the-iroko

Àlàfo kan nínú ètò àkọsílẹ̀ náà: àtẹ àwọn olùsọfúnni ni a kọ nọ́ḿbà rẹ̀ sí 1, 2, 4, ní fífò 3 kọjá, ó sì fúnni ní àwọn olùsọfúnni fún àwọn àlọ́ mẹ́ta àkọ́kọ́ nìkan. Kò sí olùsọfúnni tí a ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ fún Olúrónbí.

Àròyé rẹ̀

Àfojúsùn àpilẹ̀kọ náà ni pé àgbáyé-di-ìlú-kan ń ba àwọn àlọ́ ilẹ̀ Áfíríkà jẹ́, ó sì yẹ kí a ṣe àkọsílẹ̀ wọn sórí ẹ̀rọ oní-nọ́ḿbà láti tọ́jú ètò ìmọ̀ ìbílẹ̀ tí ó wà nínú wọn fún àwọn ìran tí ń bọ̀ [S1]. Omolaye ṣàpèjúwe àyíká àṣà ìbílẹ̀ bí àlọ́ pípa lábẹ́ òṣùpá, pàápàá ní àsìkò ọyẹ́, pẹ̀lú àwọn ọmọdé tí ń péjọ lẹ́yìn iṣẹ́ oòjọ́, ó sì jiyàn pé àwọn ọmọdé Áfíríkà lónìí mọ àwọn àwòrán aṣeré ti ilẹ̀ òkèèrè ju àwọn ohun àbínibí wọ̀nyí lọ [S1].

Àkójọ yìí ṣe àkọsílẹ̀ èyí gẹ́gẹ́ bí èròǹgbà ti òǹkọ̀wé fúnra rẹ̀. Ó súnmọ́ àlàyé tí yoruba-alo fúnni nípa bí ẹ̀yà-ìwé yìí ṣe ń parẹ́, àwọn méjèèjì sì fohùnṣọ̀kan lórí àwọn kókó ọ̀rọ̀ náà; àbá tí ó tẹ̀lé e, ìyẹn sísọ wọ́n di ti orí ẹ̀rọ oní-nọ́ḿbà, jẹ́ àbá tirẹ̀ fúnra rẹ̀ láti ọwọ́ Omolaye, a sì ròyìn rẹ̀ lásán dípò fífọwọ́sí i.

Àwọn orísun

[S1] Omolaye, Bamidele, "Aesthetics and Utilitarian Essence of Selected Yorùbá Folktales," Accelerando: Belgrade Journal of Music and Dance, Issue 8 (2023), article 3. ISSN 2466-3913. UDC 784(669.1); 821.423.09:398. Department of Music, Faculty of Arts, Obafemi Awolowo University, Ile-Ifẹ̀, Nigeria. Received 28 November 2022; accepted 25 December 2022; published 23 February 2023. Open access: https://accelerandobjmd.pages.dev/articles/issue8/aesthetics-of-selected-yoruba-folktales/ (Four Yorùbá folktales with narratives, Yorùbá song texts and English glosses, staff notation, an informant table, stated moral readings, musical analysis, and the author's argument for digitisation. The article prints no subdots anywhere in its Yorùbá; all songs drawn from it in this section are reproduced in that state and flagged.)