Asín àti Òkéré: Why the Tortoise's Nose Is Small

Àlọ́ ìjàpá kúkúrú kan nìyí tó ṣàlàyé ìdí tí imú ìjàpá fi kéré. Ìjàpá fi àwọn ọjà rẹ̀ sílẹ̀ láìṣe olùtọ́jú ní ọjà láti lọ wo ìjà láàárín Asín àti Òkéré, ó fi ara rẹ̀ jẹ adájọ́, ó gbè sẹ́yìn ọ̀kẹ́rẹ́, asín sì bù ú ní imú ṣán láìsọ̀ ọ́ sílẹ̀. Ó ní orin onílìíńkà márùn-ún kan pẹ̀lú ègbè Jómijó, tí a tẹ̀ jáde ní Yorùbá pẹ̀lú àwọn ìtumọ̀ Gẹ̀ẹ́sì láti ọwọ́ olùfúnnilóye tí a dárúkọ [S1].

Àwọn ẹranko náà

Omolaye ṣe ìdámọ̀ àwọn méjèèjì kí ó tó pa àlọ́ náà, èyí tí fúnra rẹ̀ jẹ́ ẹ̀rí bí irú àwọn àlọ́ báyìí ṣe ń ṣiṣẹ́: àlàyé ìṣẹ̀dálẹ̀ sinmi lórí mímọ àwọn ẹ̀dá náà [S1].

Asín jẹ́ eku kékeré kan tí ó ní ẹnu gígùn àti òórùn pàtó kan. Omolaye sọ pé kò sí ibi tí asín wà tí a kò níí gbóòórùn rẹ̀ [S1].

Òkéré jẹ́ eku kékeré kan tó ní ìrù onírun tó ń fò láti orí igi kan sí òmíràn, ó sì fẹ́ràn èso ọ̀pẹ [S1].

Ẹnu gígùn ti asín ni ohun tí ó mú kí ìparí àlọ́ náà ṣe kedere nípa ìrísí ara: ẹranko tí ń bùṣán tí kì í sì í sọ̀kalẹ̀ ni a dá fún irú nǹkan bẹ́ẹ̀ gangan.

Àlọ́ náà

Gẹ́gẹ́ bí Elder Adeoye Olarewaju, ẹni ọdún 75, ti Akodi-Aga, Ile-Ifẹ̀, ṣe pa á, tí a gbà sílẹ̀ ní ọjọ́ 3 oṣù Kejì ọdún 2022 [S1].

Láyé àtijọ́, nígbà tí àwọn ẹranko ń fọhùn bí ènìyàn, ìjàpá kan ń ta àwọn àwo. Lọ́jọ́ kan ó kó àwọn àwo rẹ̀ lọ sí ọjà láti tà. Bó ṣe ń tà ni ó gbọ́ ìròyìn nípa ìjà kan, lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ó sì fi ọjà rẹ̀ sílẹ̀ láti lọ wòran.

Nígbà tó dé ibẹ̀, ó rí Asín àti Òkéré tí wọ́n ń jagun. Ìjàpá pinnu láti parí ìjà wọn, ṣùgbọ́n ó ṣe ojúsàájú nínú ìdájọ́ rẹ̀: ó gbè sẹ́yìn ọ̀kẹ́rẹ́, ó sì dá asín lẹ́bi.

Nígbà tí Asín rí i pé Ìjàpá ń ṣe ojúsàájú, ó kọbi ara sí ọ̀kẹ́rẹ́ pátápátá, ó yíjú sí ìjàpá, ó sì bù ú ní ihò imú ṣán. Ìjàpá kígbe nínú ìrora, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí í kọrin.

Original

Call: Asín tòun t'ò kéré Response: Jómijó Call: Àwon ló jo n jà Response: Jómijó Call: L'a sín bá fi mí nímú je Response: Jómijó Call: Ègbà mí ló wó rè Response: Jómijó Call: Àwò mi n be ló jà Response: Jómijó

Literal gloss

• Asín tòun t'ò kéré asín pẹ̀lú ọ̀kẹ́rẹ́
• Àwon ló jo n jà àwọn ló jọ ń jà
• L'a sín bá fi mí nímú je asín sì wá fi mí ní imú jẹ
• Ègbà mí gbà mí ló wó rè kúrò lọ́wọ́ rẹ̀
• Àwò mi àwọn àwo mi n be ló jà wà lọ́jà

Idiomatic English

Olùtúmọ̀: Bamidele Omolaye

Lé: Asín àti Ọ̀kẹ́rẹ́ Gbè: Jómijó Lé: Àwọn méjèèjì ń jà Gbè: Jómijó Lé: Asín bu imú mi jẹ Gbè: Jómijó Lé: Gbà mí kúrò lọ́wọ́ rẹ̀ Gbè: Jómijó Lé: Àwọn àwo mi wà ní ọjà Gbè: Jómijó

Àwọn àkíyèsí lórí ìtumọ̀ àti àwọn àmì ohùn. Àkọsílẹ̀ náà kò tẹ àmì àbẹ́ kankan jáde níbikíbi nínú Yorùbá [S1] rẹ̀, nítorí náà Àwon dúró fún Àwọn, je dúró fún jẹ, Ègbà dúró fún Ẹ̀gbà, Àwò dúró fún Àwo, àti n dúró fún àmì ìṣẹ̀lẹ̀ tí ń lọ lọ́wọ́ ń. A ṣe àgbéjáde ọ̀rọ̀ náà gẹ́gẹ́ bí a ṣe tẹ̀ ẹ́ jáde, a sì sàmì sí i dípò kí a tún un ṣe. Ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-kọ̀ọ̀kan náà jẹ́ ti olùkójọpọ̀, tí a kọ́ lórí èdè Gẹ̀ẹ́sì Omolaye, ó sì ní ìgbẹ́kẹ̀lé tí ó mọ níwọ̀nwọ̀n nítorí ìdí yẹn. Jómijó jẹ́ ègbè tí kò ní ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ nínú àtẹ́lẹwọ́, Omolaye sì fi sílẹ̀ láìtúmọ̀; àkójọ iṣẹ́ náà kò pèsè ìtumọ̀ kankan fún un.

Ìlà tó kẹ́yìn nínú orin náà ni èyí tó ṣe pàtàkì, ìtumọ̀ náà kò sì lè sàmì sí i gẹ́gẹ́ bí kókó pàtàkì bí ìgbékalẹ̀ orí ìpele ṣe ń ṣe é. Wọ́n ń bu Ìjàpá ní ojú ṣán, síbẹ̀ ó ṣì ń ronú nípa ibi ìtajà rẹ̀. Ìlà mẹ́rin ló ń jábọ̀ nípa pàjáwìrì náà, ìkárùn-ún sì ń jábọ̀ nípa ọjà tí a fi sílẹ̀ láìṣe olùtọ́jú, nítorí náà ẹ̀bẹ̀ fún ìgbàlà ni àníyàn tòótọ́ tẹ̀lé lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àkójọ iṣẹ́ náà ṣe àkíyèsí irú ìmọtara-ẹni-nìkan kan náà lábẹ́ ìpọ́njú nínú àlọ́ ìlù, alo-ijapa-singing-drum.

Bí Ìjàpá ṣe ń kọrin nínú ìrora, àwọn oníṣòwò yòókù àti àwọn olùkọjá wá gbà á là. Ṣùgbọ́n asín ti ba imú rẹ̀ jẹ́ pẹ̀lú bíbúṣán fún ìgbà pípẹ́ kí wọ́n tó fà á kúrò. Ìdí nìyí tí imú ìjàpá fi kéré tí ó sì bàjẹ́ títí di òní olónìí.

Ohun tí àlọ́ náà ń ṣe

Ètò ìṣiṣẹ́ rẹ̀ ni pé adájọ́ tí ó fi ara rẹ̀ jẹ tí kì í ṣe aláìṣe-ojúsàájú di ara ẹgbẹ́ nínú aáwọ̀ náà. Ìjàpá kò ní ẹ̀tọ́ tàbí àyè kankan nínú ìjà yìí. Wọn kò ní kí ó dá a, kì í ṣe mọ̀lẹ́bí ẹranko méjèèjì, bẹ́ẹ̀ ni kì í tilẹ̀ ṣe olùwòran tí kò ní nǹkan kan tí yóò sọ nù, níwọ̀n bí àwọn ọjà rẹ̀ ti wà ní ọjà láìní olùtọ́jú nígbà tí ó ń ṣe èyí. Ó fi ara rẹ̀ bọ̀ ọ́, ó gbè sẹ́yìn ẹnì kan nítorí ìmọ̀lára dípò àwọn kókó ọ̀rọ̀ tòótọ́, ẹni tí a sì ṣẹ̀ yíjú gbogbo ìkọlù náà sí i. Asín kò kàn kórìíra ìpinnu ìdájọ́ náà lásán; ó "kọbi ara sí ọ̀kẹ́rẹ́," èyí tí ó túmọ̀ sí pé a kọ aáwọ̀ àkọ́kọ́ náà sílẹ̀ pátápátá gbàrà tí adájọ́ oníwà-ojúsàájú bá ti fara hàn. Ìdájọ́ búburú rọ́pò aáwọ̀ tí a pète láti parí.

Omolaye sọ ohun tí a pa àlọ́ náà fún: láti darí èrò àwọn ọmọdé kúrò nínú ṣíṣe ojúsàájú, láti kọ́ wọn láti mójútó ọ̀ràn tiwọn, àti èyí tó ṣe pàtàkì jù lọ nínú àkọsílẹ̀ rẹ̀, láti jìnnà sí ìjà àti aáwọ̀ [S1]. Àwọn ohun èlò òwe ti àkójọ iṣẹ́ náà lórí irú kókó kan náà wà ní owe-enmity-quarrel-reconciliation, àti àwọn ohun èlò lórí ìdájọ́ àti ẹ̀tọ́ ìdúró wà ní owe-justice-judgement-court.

Àlọ́ náà tún jẹ́ ẹ̀kọ́ nípa owó tí a san fún pípínyà-ọkàn tí a gbà lẹ́ẹ̀mejì. Ìjàpá pàdánù imú rẹ̀ títí láé, àti lórí ẹ̀rí ìlà tó kẹ́yìn nínú orin náà, ó ṣeé ṣe púpọ̀ kí ó pàdánù àwọn àwo rẹ̀ pẹ̀lú, àwọn àdánù méjèèjì sì wá láti inú ìpinnu kan náà láti fi ibi ìtajà sílẹ̀ lọ wo ìjà. Àkójọ iṣẹ́ náà sàmì sí i gẹ́gẹ́ bí ìtúpalẹ̀ pé ìjìyà náà bọ́ sí ojú, apá kan ara tí a fi ń wòran: ìjàpá lọ wo ohun tí kì í ṣe ọ̀ràn rẹ̀, àlọ́ náà sì gba ohun èlò ìwòran àmójútó rẹ̀.

Àkójọpọ̀ ìṣẹ̀dálẹ̀ náà

Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àlọ́ tí ó wà ní abala yìí tí ó ń ṣàlàyé nípa ara ìjàpá. alo-why-the-tortoise-shell-is-marked kó àwọn ìtàn mẹ́rin tí a ṣàkọsílẹ̀ wọn jọ fún ìkarawun tí ó ní ààmì tàbí tí ó sán. Àlọ́ yìí ṣàlàyé nípa imú, a sì fún alo-ijapa-and-the-babalawo ní ìparí tí ń ṣàlàyé ikùn tí ó jìn nínú ó kéré tán orísun ìgbàlódé kan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àkọsílẹ̀ ìmọ̀-ẹ̀kọ́ rẹ̀ kò ní àfikún ìparí yẹn.

Ìlànà tí ó wà káàkiri gbogbo àwùjọ ìtàn náà dúró sójú kan ó sì yẹ láti sọ: a wo ẹ̀yà-ara ìjàpá gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ìwà àìtọ́ rẹ̀. Ìkarawun náà ní ààmì nítorí pé a fọ́ ọ fún olè jíjà, imú rẹ̀ sì kúrú nítorí pé ó dá ẹjọ́ ìjà láìṣòótọ́. owe-tortoise-ijapa-trickster fi hàn pé irú ọgbọ́n-inú yìí kan náà ń ṣiṣẹ́ nínú àkọsílẹ̀ òwe, níbi tí ara ti ń pèsè àròyé náà.

Àwọn Ẹ̀yà Ìtàn

yorubatales.com ní ẹ̀yà kan tí àkọlé rẹ̀ ń jẹ́ "Why Ijapa's Nose Is Very Small (Ijapa, Asin and Okere)" [S2], èyí tí ó fi hàn pé àlọ́ náà ṣì ń tàn kálẹ̀ pẹ̀lú àwọn ẹ̀dá-ìtàn kan náà. A kò yọ ọ̀rọ̀ kankan jáde látinú rẹ̀, nítorí pé ojú-òpó náà kò ní ìtọ́kasí olùkọ̀wé fún àlọ́ kọ̀ọ̀kan. Olùkójọpọ̀ yìí kò rí àkọsílẹ̀ ìmọ̀-ẹ̀kọ́ kejì, àkọsílẹ̀ tí a sì kàn sí kò sọ ohun kankan nípa ìyàtọ̀ láti agbègbè dé agbègbè.

Àyíká ìṣeré

Pípà ní ìrọ̀lẹ́, tí a sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ nínú yoruba-alo; ètò orin tí a ṣàpèjúwe nínú àpilẹ̀kọ Omolaye [S1]. Èyí jẹ́ àlọ́ kúkúrú tí ó ní orin kan ṣoṣo, èyí tí ó mú kí ó yẹ àwọn olùgbọ́ tí wọ́n kéré jùlọ, a sì sọ ẹ̀kọ́ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìtọ́ni tààrà dípò kí a fi sílẹ̀ ní àìsọ kedere.

Àwọn Orísun

[S1] Omolaye, Bamidele, "Aesthetics and Utilitarian Essence of Selected Yorùbá Folktales," Accelerando: Belgrade Journal of Music and Dance, Issue 8 (2023), article 3. ISSN 2466-3913. Obafemi Awolowo University, Ile-Ifẹ̀. Open access: https://accelerandobjmd.pages.dev/articles/issue8/aesthetics-of-selected-yoruba-folktales/ (Peer-reviewed. The narrative of Asín àti Òkéré; the descriptions of both animals; the Yorùbá song and English glosses; the informant table naming Elder Adeoye Olarewaju, 75, male, Akodi-Aga, Ile-Ifẹ̀, 03/02/22; the stated moral readings. No subdots anywhere in the article's Yorùbá text; reproduced in that state and flagged.)

[S2] Alade-Belo, Oyinkan, Yorùbá Folktales Revisited, https://yorubatales.com/. Cited only for the presence of the tale in its inventory. No per-tale source attribution; nothing quoted.