Why Women Have Long Hair
An aetiological comedy in which a woman digs a pit to trap her enemy, falls into it herself, is pulled out by hair that stretches as they pull, and is envied into starting a fashion.
intromedium·
Loading…
An aetiological comedy in which a woman digs a pit to trap her enemy, falls into it herself, is pulled out by hair that stretches as they pull, and is envied into starting a fashion.
Ọ̀rọ̀ Yorùbá tí a fà yọ, àwọn òwe, oríkì, ẹsẹ Ifá, orí-ọ̀rọ̀ ìtumọ̀, orúkọ Odù àti àwọn orísun wà gẹ́gẹ́ bí àkójọpọ̀ yìí ti kọ wọ́n sílẹ̀, ní gbogbo èdè.
Èyí jẹ́ àwàdà ìtàn-ìsẹ̀dálẹ̀ kúkúrú tí ń ṣàlàyé ìdí tí àwọn obìnrin fi ní irun gígùn. Obìnrin kan wa kòtò kan lálẹ́ sí ojú ọ̀nà tí ọ̀tá rẹ̀ ń gbà lọ sí kànga, òun fúnra rẹ̀ wá bọ́ sí inú rẹ̀ ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, wọ́n sì fà á jáde nípa dídìmú irun rẹ̀, èyí tí ó fà gùn bí àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ ti ń fà á. Ojú tì í, lẹ́yìn náà ó gbéraga, lẹ́yìn náà ó fi àwọn obìnrin tí irun wọn kúrú ṣe yẹ̀yẹ́ títí tí gbogbo wọn fi bẹ̀rẹ̀ sí í bẹ́ sínú kòtò náà kí wọ́n lè fa irun tiwọn náà gùn bákan náà. M. I. Ogumefu ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì ní 1929 [S1].
Àwọn obìnrin méjì kan jà, ọ̀kan nínú wọn sì jáde ní ìkọ̀kọ̀ lálẹ́ láti wa kòtò jíjìn sí àárín ọ̀nà tí ó ti ilé ọ̀tá rẹ̀ lọ sí kànga abúlé náà [S1].
Ní kùtùkùtù òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, nígbà tí gbogbo ènìyàn ń lọ pọ̣n omi ní kànga pẹ̀lú àmù lórí wọn, obìnrin yìí bọ́ sínú kòtò náà, ó sì kígbe kankankan fún ìrànlọ́wọ́ [S1].
Àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀ sáré wá sọ́dọ̀ rẹ̀, wọ́n sì gbá a mú ní irun, wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í fà á jáde kúrò nínú kòtò náà [S1]. Ó yà wọ́n lẹ́nu pé irun rẹ̀ fà gùn bí wọ́n ti ń fà á, nígbà tí ó sì fi dé orí ọ̀nà láìséwu, irun rẹ̀ ti gùn tó apá ọkùnrin kan.
Èyí mú kí ojú tì í gidigidi, ó sì sá lọ fi ara rẹ̀ pamọ́ [S1].
Ṣùgbọ́n lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ó wá rí i pé irun gígùn òun lẹ́wà, ó sì wá gbéraga púpọ̀, ó sì kẹ́gàn gbogbo àwọn obìnrin tí irun wọn kúrú, ó ń fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́ [S1]. Nígbà tí wọ́n rí èyí, owú mú wọn gidigidi, wọ́n sì bẹ̀rẹ̀ sí í tìjú nítorí irun kúkúrú wọn.
A ní irun bí ti ọkùnrin, ni wọ́n sọ fún ara wọn. Báwo ni yóò ti dára tó láti ní irun gígùn!
Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n bẹ̀rẹ̀ sí í bẹ́ sínú kòtò náà lẹ́yọ-kọ̀ọ̀kan, àwọn ọ̀rẹ́ wọn sì fà wọ́n jáde nípa dídìmú irun wọn [S1].
Lọ́nà yìí ni àwọn àti gbogbo àwọn obìnrin lẹ́yìn wọn fi ní irun gígùn [S1].
Ètò ìtàn náà jẹ́ ọ̀wọ́ ìyípadà mẹ́rin nínú àwọn ọ̀rọ̀ tí kò tó ọ̀ọ́dúnrún, àwàdà náà sì wà nínú bí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ṣe ń yí padà kíákíá.
Tàkúté mú olùdẹkùn. Ó wa kòtò náà lálẹ́, nínú òkùnkùn, ní ojú ọ̀nà tí òun fúnra rẹ̀ ń lò, ó sì fẹsẹ̀ kọ sínú rẹ̀ ní kùtùkùtù òwúrọ̀. Ìtàn náà kò fi ọ̀rọ̀ ṣofò lórí àwàdà ẹ̀fẹ̀ ọ̀rọ̀, ó kàn ròyìn ìṣubú náà lásán ni.
Ìpalára di àǹfààní. Fífa ènìyàn jáde nípa irun rẹ̀ jẹ́ ìrẹ̀lẹ̀ tí ó ní ìrora, àbájáde rẹ̀ sì jẹ́ àbùdá kan tí ojú kọ́kọ́ tì í gidigidi débi pé ó sá lọ láti fi ara rẹ̀ pamọ́.
Ìtìjú di ìgbéraga. "Lẹ́yìn ìgbà díẹ̀, ó wá rí i pé irun gígùn òun lẹ́wà." Kò sí ohun tí ó yí padà yàtọ̀ sí bí ó ṣe rí ọ̀rọ̀ náà sí.
Ìgbéraga di àṣà. Àwọn obìnrin tí irun wọn kúrú, tí wọ́n ní irun lásán tẹ́lẹ̀ ní ìṣẹ́jú kan sẹ́yìn, "owú mú wọn gidigidi" wọ́n sì tún ara wọn pín sí ẹ̀ka: "a ní irun bí ti ọkùnrin." Lẹ́yìn náà, wọ́n tò lélẹsẹẹsẹ láti bẹ́ sínú kòtò.
Àkójọpọ̀ náà ṣe àkíyèsí gẹ́gẹ́ bí ìtúpalẹ̀ pé ìtàn náà dá lórí bí wọ́n ṣe ń fìdí òṣùwọ̀n ẹwà múlẹ̀, àti pé ó fi ìṣe náà sí ipò ẹ̀gàn dípò ìyìn. Àwọn obìnrin tí irun wọn kúrú kò fẹ́ irun gígùn nítorí pé irun gígùn lẹ́wà. Wọ́n fẹ́ ẹ nítorí pé ẹnì kan tí ó ní irun náà fi wọ́n ṣe yẹ̀yẹ́, irun tiwọn sì di àbùkù ní kété tí wọ́n pè é ní bẹ́ẹ̀. Èyí jẹ́ irú ìgbésẹ̀ kan náà tí oṣó ṣe sí àwọn ẹyẹ nínú alo-the-voices-of-birds, níbi tí agbo àwọn ẹyẹ aláwọ̀-ilẹ̀ tí wọ́n tẹ́lọ́rùn ti gbà pé "ó jẹ́ ohun ìbànújẹ́ ńlá láti burúwà tó bẹ́ẹ̀" ní kété tí ẹnì kan sọ bẹ́ẹ̀. Ìtàn méjì nínú àkójọpọ̀ kan náà, tí ń lo irú ọgbọ́n kan náà: a dá àbùkù sílẹ̀ nípa sísọ ọ́ jáde.
Ìparí rẹ̀ wà ní tààrà láìṣe àfihàn ìmọ̀lára kankan, àkójọpọ̀ náà sì pèsè àfiyèsí sí ohun tí kò sọ. Kò sí ìyà fún obìnrin tí ó wa kòtò náà, kò sí ìlàjà pẹ̀lú ọ̀tá tí ó wa kòtò náà fún, bẹ́ẹ̀ sì ni kò sí ọ̀rọ̀ lórí ọgbọ́n tí ó wà nínú kí gbogbo abúlé bẹ́ sínú kòtò. Ìjà tí ó bẹ̀rẹ̀ gbogbo nǹkan ni a kàn gbé sọ nù lásán. owe-enmity-quarrel-reconciliation kó àwọn ohun èlò òwe jọ lórí ìjà, àti owe-beauty-ugliness-appearance lórí ìrísí.
Ọ̀tá náà, ní pàtàkì, kò tún hàn mọ́. Òun ni ìdí tí kòtò náà fi wà, kò sì bọ́ sínú rẹ̀ rárá.
Ìtàn yìí wà ní apá fúyẹ́ nínú àwọn oríṣiríṣi ìtàn-ìsẹ̀dálẹ̀ tí a ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀ ní abala yìí, ó sì yẹ láti fiyèsí ìyàtọ̀ náà. alo-why-the-tortoise-shell-is-marked kó ìtàn mẹ́rin jọ nínú èyí tí ara ti ní àmì títí láé nípasẹ̀ ìwà ipá àti àtúnṣe tí kò péye; alo-why-the-ajao-remained-unburied ṣàlàyé òkodoro nípa àdán nípa lílo òkú tí ẹnì kankan kò gbà pé ó jẹ́ ti òun. Èyí sì ń ṣàlàyé àbùdá gbogbo obìnrin tí ó wà láàyè nípasẹ̀ àwàdà nípa kòtò kan.
Àkójọpọ̀ náà ṣe àkíyèsí pé ẹ̀yà ìtàn-ìsẹ̀dálẹ̀ fúnra rẹ̀ kò gbé ìwọ̀n ẹ̀kọ́ ìwà rere pàtó kankan nínú Yorùbá àlọ́: ó jẹ́ àpẹẹrẹ tí ó wà fún ìtàn ìbànújẹ́, ìjìyà, ẹ̀kọ́ ìwà rere, tàbí àwàdà yẹpẹrẹ, olùsọ̀tàn sì ló máa yàn. Ìyẹn ni àríyànjiyàn kan náà tí a ṣe ní kíkún nípa àwọn àlàyé tí ń bára wọn díje nínú alo-why-the-tortoise-shell-is-marked.
Kò sí àtẹ̀jáde ní èdè Yorùbá àti pé kò sí àkójọpọ̀ kejì ti ìtàn yìí tí olùkójọ yìí rí. Àkọsílẹ̀ tí a yẹ̀ wò dákẹ́ lórí àyípadà àti lórí orin kankan.
Sísọ lálẹ́, tí a ṣe àgbéyẹ̀wò rẹ̀ nínú yoruba-alo. Kò sí orin tí a ṣàkọsílẹ̀ rẹ̀, àti pé yíyọ àwọn orin kúrò tí Ogumefu sọ (alo-ogumefu-1929-as-a-source) túmọ̀ sí pé èyí kò jẹ́ ẹ̀rí pé kò sí rárá. Ní gígùn yìí, ìtàn náà jẹ́ àwàdà kan tí a gbé ró pẹ̀lú ìṣe ara tí a tún ṣe léraléra, àwọn obìnrin tí a ń fà jáde nínú kòtò nípa irun wọn, èyí tí olùsọ̀tàn lè fà gùn níwọ̀n ìgbà tí àwọn ènìyàn inú yàrá bá ń rẹ́rìn-ín lọ.
[S1] Ogumefu, M. I., Yoruba Legends (London: The Sheldon Press, 1929), Tale V, "Why Women Have Long Hair," pp. 6-7. Public domain, https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.54438. Early-twentieth-century popular collection; see alo-ogumefu-1929-as-a-source.
The evening storytelling tradition, the call-and-response frame that opens it, riddles as a separate discipline, and the Ìjàpá cycle read as a body of ethical and comic literature.
An aetiological tale in which a jealous magician talks a grove of plain brown songbirds into trading their voices for bright feathers, explaining why the most beautiful birds cannot sing.
Two competing aetiologies of the leopard's markings printed consecutively by one collector, one in which Akiti the hunter's arrows leave dark marks on an invulnerable leopard, and one in which a bathing woman throws her soapy loofah at him.
What M. I. Ogumefu's 1929 collection offers, and the disqualifying caveat she states in her own preface: the songs of these tales have been deliberately left out.
Thirty-eight Yorùbá proverbs on beauty and its uses, the danger it attracts, adornment, and the gap between how a person looks and what a person is, presented with the original, a literal gloss, a named translation, and the situation each is spoken in.
Sourced Yorùbá proverbs on what starts and escalates a quarrel, how an enemy is handled, and the limits of grudge and revenge.